“ ထားဘို . . . ”

ထားဘိုဆိုတာ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ေဘးအိမ္ကေမြးထားတဲ့ ေခြးနာမည္။ ေခြးက တယ္ရီယာလည္းမဟုတ္၊ ခ်ီ၀ါး၀ါးလည္းမဟုတ္၊ အယ္လ္ေဇးရွင္းလည္းမဟုတ္တဲ့ သာမန္ အယ္လ္ေခ်းစား ေခြးမ်ဳိး။ နာမည္က ဆန္းလွေခ်လားလို႔လည္း မေတြးနဲ႔ဦး။ ေခြးတို႔ေၾကာင္တို႔ အင္မတန္ခ်စ္တဲ့ ပိုင္ရွင္ကရင္ေမာင္ႏွံက သူရို႕ေခြးကို ခ်စ္စႏိုးနဲ႔ ျမန္မာလို “ သား ” လို႔ အဓိပၸာယ္ရတဲ့ “ ထားဘို ” လို႔ ေပးထားတာေၾကာင့္ အႏွီနာမည္တြင္ေနတာရယ္။ ခက္တာက ကရင္စကားနဲ႔ ရင္းႏွီးတဲ့လူေတြပဲ အႏွီအေကာင္ကို “ ထားဘို ” လို႔ ပီပီသသေခၚေပမင့္ ကရင္စကားနဲ႔ နားေ၀းတဲ့ ဗမာကေတာ့ “ က်ားဘို ” လို႔ နားထဲမွာ ၾကားတဲ့အတိုင္း ေခၚထည့္လိုက္ၾကေလေတာ့လည္း တစ္ေကာင္တည္းနဲ႔ ႏွစ္နာမည္ အပိုင္စား ရပါေလေရာ။ ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း ေခြးခ်စ္တတ္တဲ့လူဆိုေတာ့ “ က်ားဘို ” အမည္ခံ “ထားဘို ” လည္း ဦးဟန္ၾကည္တို႔ အိမ္သားတစ္ပိုင္း ကရင္ေမာင္ႏွံရဲ႕ အိမ္သားတစ္ပိုင္းေပါ့ေလ။ သန္းေခါင္စာရင္းေကာက္ရင္ေတာ့ ကရင္မိသားစုရဲ႕ စာရင္းထဲ ေပါင္းထည့္ရမယ္ထင္ပါရဲ႕။ သူရို႕ေမြးထားတာကိုး။

ေျပာရရင္ေတာ့ ေမာင္ထားဘိုရဲ႕ ကံဇာတာကလည္း အဆန္းသား။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုတာကလည္း လမ္းေဘးေခြး ဘာမ်ားသလဲမေမးနဲ႔။ သူရို႕ရာသီေရာက္ပဟဲ့ဆိုရင္ တစ္လမ္းလံုး သူရို႕ေတြခ်ည္း။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ကလည္း ႏွစ္ေယာက္တည္းေနတဲ့ အိမ္ေထာင္ျဖစ္ျပန္ေတာ့ ပိုသမွ်လွ်ံသမွ် ထမင္းက်န္ဟင္းက်န္ေတြ ခ်ေကၽြးေနျဖစ္တာမို႔ သင္းတို႔ေတြ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ႀကီး စံျမန္းၾကေလသတည္းေပါ့ေလ။ လမ္းေခြးဆိုတာမ်ဳိးကလည္း ေတြ႕ကရာေလွ်ာက္သြား ေကၽြးတာစားၿပီး ႀကံဳသလိုေနတဲ့အမ်ဳိးဆိုေတာ့လည္း အိုးပိုင္အိမ္ပိုင္မရွိ ပိုင္ရွင္မရွိရွာၾကဘူးေပါ့။ သို႔ေပမင့္ ေခြးမမ်ားက်ေတာ့ အႏွီလို ဘယ္ဟုတ္လိမ့္တုန္း။ သူရို႕ရာသီေရာက္လို႔ ျမဴးၾကပလူးၾကၿပီး ေမြးဖို႔ဖြားဖို႔ ျဖစ္လာၿပီဆိုတာနဲ႔ အဆင္ေျပမယ့္ တစ္ေခ်ာင္ေခ်ာင္မွာ ၀င္ခိုၾကရတာ ထံုးစံ။ အႏွီေတာ့လည္း အိမ္ေရွ႕က ေရႏႈတ္ေျမာင္းခမ်ာ ရာသီေရာက္တာနဲ႔ ေဟာင္ေကာင္သားဖြားခန္းျဖစ္ပါေလေရာ။ ထားဘိုတို႔အေမလည္း ထံုးစံမပ်က္ ေရႏႈတ္ေျမာင္း သားဖြားရုံမွာ အားပါးတရ သားေပါက္ထည့္လိုက္တာမွ တစ္သားတည္းမွာတင္ ခုနစ္ေကာင္။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ႏွစ္အိမ္လံုးကလည္း ေခြးခ်စ္ၾကတာဆိုေတာ့ သူရို႕အတြက္ အစားအစာေတာ့ မရွားဘူးေပါ့ေလ။

ေခြးသဘာ၀ကိုက သားေပါက္ကေလးေတြဆိုရင္ အင္မတန္ ခ်စ္စရာေကာင္းတာကိုး။ အႏွီေတာ့လည္း ဟိုလူက ေကာက္ခ်ီ သည္လူက ေကာက္ျမွဴနဲ႔ ေပ်ာ္ၾကေလသတည္းေပါ့။ အႏွီသားေပါက္တစ္အုပ္မွာ အနက္ခ်ည္းက သံုးေကာင္၊ အျဖဴမြဲမြဲက သံုးေကာင္၊ အျဖဴအနက္ၾကားကေလးက တစ္ေကာင္။ တစ္မေအတည္းေပါက္ေပမင့္ သူရို႕အေမပဲ မရိုးသားေလသလား သင္းကပဲ ကံထူးေလသလားေတာ့ မေျပာတတ္ဘူး။ အျဖဴအနက္က်ားကေလးက ၀၀ကစ္ကစ္ ခ်စ္စရာေလး ျဖစ္ေနပါေလေရာ။ က်န္တဲ့အေကာင္ေလးေတြကေတာ့ လမ္းေခြးထံုးစံု စုတ္ခၽြန္းကေလးေတြခ်ည္း။ အဲ…ေခြးဆိုတာမ်ဳိးက အႀကီးျမန္သကိုးဗ်။ ၾကည့္ေနရင္းကေန တစ္ရက္ၿပီး တစ္ရက္ႀကီးလာလိုက္ၾကတာ တစ္လေက်ာ္ ႏွစ္လေလာက္လည္း ေရာက္လာေရာ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ အိမ္ေရွ႕မွာ ဘုစုခရုေလးေတြတစ္ၿပဳံနဲ႔ ေခြးတပ္ႀကီးျဖစ္လာပါေလေရာ။ ညဘက္ညဘက္က်ရင္ သင္းတို႔ အူၾက ေဟာင္ၾကနဲ႔ အိပ္ေရးပ်က္ခ်က္ကေတာ့ ကမ္းကုန္။ ေန႔လည္ဘက္ဆိုရင္လည္း ေခြးတို႔ထံုးစံ ဟိုေျပး သည္ေျပးနဲ႔ဆိုေတာ့ ကားတိုက္မွာေၾကာက္ရ ဆိုင္ကယ္တိုက္မွာ စိုးရိမ္ရနဲ႔ ဦးဟန္ၾကည္တို႔မွာ တဟဲ့ဟဲ့နဲ႔ ေမာင္းေနရပါေလေရာ။ ခက္တာက လမ္းႀကဳိလမ္းၾကားမွာ ေမြးတဲ့ လမ္းေခြးမဟုတ္ဘဲ အိမ္ေရွ႕မွာေမြးတဲ့ လမ္းေခြးျဖစ္ျပန္ေတာ့လည္း အႏွီတစ္အုပ္က သည္ေနရာကေန ဘယ္မွမခြာဘဲ အပီအျပင္ စတည္းခ်ေနေတာ့တာကိုး။

အႏွီ ေခြးတစ္အုပ္အတြက္ ညဘက္အိပ္ေရးပ်က္ရတဲ့ ဒုကၡေတြ သင္းတို႔ကို စိုးရိမ္ရတဲ့ ေသာကေတြ မ်ားလြန္းမက မ်ားလာေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ႏွစ္အိမ္ ေခါင္းခ်င္းဆိုင္ရပါေလေရာ။ ေနာက္ဆံုးမွာ “ မေကာင္း…ေက်ာင္းပို႔ ” ဆိုတဲ့ ဗမာ့ထံုးစံကို ကရင္ေရာ ဗမာပါ အျပည့္အ၀ေထာက္ခံၿပီး အႏွီတစ္သိုက္ကို ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း သြားပို႔ဖို႔ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်က္လိုက္ရပါရဲ႕။ သင္းတို႔ကို ေက်ာင္းပို႔ဖို႔ ရပ္ကြက္ထဲမွာ အ၀တ္လုိက္ေလွ်ာ္တဲ့ ကေလးမေလးတစ္ေယာက္ကို ေငြ တစ္ေသာင္းေပးၿပီး ခိုင္းေတာ့ နည္းတယ္ဆိုပဲ။ သူေဌးေဒသမ်ား ခက္ပါ့။ ကိုင္း တစ္ေသာင္းခြဲ ယူေတာ္မူပါလို႔ ေတာင္းပန္မွပဲ သေဘာတူေတာ္မူပါရဲ႕။ အင္း…ဦးဟန္ၾကည္တို႔ အညာမွာဆိုရင္ ပိုက္ဆံ ငါးရာေလာက္ေပးလိုက္ရင္ေတာင္ ၿပီးတဲ့ကိစၥ။ ေဒသ ကြာေပသကိုး။ ေခြးတစ္အုပ္ကို အႏွီလို ပို႔မယ္ဆိုျပန္ေတာ့ ေခြးခ်စ္တဲ့ ဦးကရင္က တစ္စခန္းထပါသဗ်ား။ တစ္ေကာင္ေလာက္ေတာ့ ယူထားခ်င္တယ္လို႔ လုပ္လာတာကိုး။ သူေမြးခ်င္တယ္ဆိုေတာ့လည္း ယူေစသတည္းေပါ့။ အႏွီလိုနဲ႔ က်န္တဲ့သတၱ၀ါေတြအကုန္ ေက်ာင္းေရာက္ကုန္ၿပီးေတာ့ အျဖဴအနက္က်ားကေလးတစ္ေကာင္ အိုးပိုင္အိမ္ပိုင္ ျဖစ္လာပါေလေရာ။ သင္းကေလးက ပါရမီထူးေပသကိုး။ တစ္မိတည္းေမြးတဲ့ က်န္တဲ့တစ္အုပ္ကေတာ့ ေက်ာင္းေခြးျဖစ္၊ သင္းက်ေတာ့ အိမ္ေခြးျဖစ္သြားတာ ကံၾကမၼာမ်ား ဆန္းလည္းဆန္းပါရဲ႕။ အႏွီလိုနဲ႔ ေမာင္က်န္ရစ္ကေလးလည္း ဦးကရင္ေပးတဲ့ “ထားဘို ”  ဗမာေတြေခၚတဲ့ “ က်ားဘို ” အျဖစ္နဲ႔ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ မ်က္စိေအာက္မွာတင္ ေခြးလားေျမာက္လာပါေလေရာ။

ထားဘိုဆိုတဲ့ သတၱ၀ါက ေခြးစံနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးၾကည့္ရင္ ဘယ္ေနရာမွကို စံမမီတဲ့ ငတိ။ ရုပ္ကေလး သနားကမားရွိေပမင့္ အေၾကာက္ကေတာ့ ဘာသန္သလဲမေမးနဲ႔။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ဦးကရင္တို႔က ေကၽြးေမြးထားတာေတာင္ သူ႔ကို ပြတ္ခ်င္သပ္ခ်င္လို႔ ခ်ီလိုက္ေပြ႕လိုက္ရင္ အၿမီးကို ကုပ္ေနေအာင္ သတၱိေကာင္းတာကလား။ သို႔ေပမင့္ မ်က္ႏွာလုပ္တဲ့ေနရာ ဖားတဲ့ေနရာက်ေတာ့ သင္းက ထိပ္တန္း။ ဘယ္အခ်ိန္ၾကည့္ၾကည့္ အၿမီးေလး တႏွန္႔ႏွန္႔နဲ႔။ အဲ လွမ္းေတာ့ မေခၚေလနဲ႔။ လူနားကပ္ရမွာ ေသမတတ္ေၾကာက္တဲ့ အေကာင္။ ဘယ္ေလာက္ေခၚေခၚ ခပ္လွမ္းလွမ္းကေန အၿမီးႏွန္႔ျပေနၿပီသာမွတ္။ ေဟာင္ဖို႔ဆုိတာမ်ား ေ၀လာေ၀း။ တက္နင္းရင္ အသံထြက္တတ္ပါ့မလားေတာင္ သံသယျဖစ္ယူရတဲ့အထိ။ သည္လိုနဲ႔ပဲ တာဘိုးလည္း တစ္ႏွစ္သားအရြယ္ေရာက္လာတယ္ ဆိုၾကပါစို႔။ ေၾကာက္လည္းေၾကာက္တတ္ ဖားလည္းအဖားသန္တဲ့ “ ေၾကာက္ဖား ” ဆိုေတာ့ မနက္မိုးလင္းလို႔ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ တံခါးဖြင့္ရင္ အၿမီးေလးႏွန္႔ၿပီး လာႏႈတ္ဆက္တာက သင္းထံုးစံ။ မဒမ္ၾကည္ ေစ်းသြား၀ယ္ရင္ ေနာက္ကေန ေကာက္ေကာက္ပါေအာင္လိုက္တာကလည္း သင္းအလုပ္။ ပြတ္သပ္ေပးဖို႔ေတာ့ မႀကဳိးစားေလနဲ႔။ အေကာင္ႀကီးလာတဲ့အထိ အေၾကာက္ကသန္တုန္း။ ဦးကရင္က အႏွီတာဘိုးကို သူ႔ေခြးလို႔ သတ္မွတ္ထားတာဆိုေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း ကိုယ့္ေခြးလို႔ကို မသတ္မွတ္ဘူးေပါ့ေလ။

လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္လယ္ပိုင္းေလာက္မွာ ဦးဟန္ၾကည္တို႔က Shih Tzu ကေလးတစ္ေကာင္ ၀ယ္ေမြးေပမယ့္ တစ္ပတ္အတြင္းမွာပဲ ဆံုးသြားရွာတာဆိုေတာ့ “ထားဘို” အေၾကာင္း မသိလိုက္ဘူးေပါ့ေလ။ “ ခ်ီလီ ” ကေလးကို ေမြးေတာ့မွပဲ သင္းအေၾကာင္း သိေတာ့တာကလား။ ေမာင္ထားဘိုက အေတာ္ မနာလိုစိတ္ႀကီးတဲ့ အေကာင္ကိုး။ ခ်ီလီကေလး အိမ္ေရာက္ၿပီဆိုကတည္းက ဦးဟန္ၾကည္တို႔အနားကို မကပ္ေတာ့တာ။ မဒမ္ၾကည္ ေစ်းသြားလည္း မလိုက္၊ ဦးဟန္ၾကည္ အလုပ္ကျပန္လာရင္လည္း အခါတိုင္းလို အၿမီးေလးနန္႔ၿပီး ေျပးႀကဳိတာမ်ဳိးကို မလုပ္ေတာ့တာကိုး။ လွမ္းေခၚရင္ေတာင္ မၾကားခ်င္ေယာင္ေဆာင္ၿပီး ခပ္တည္တည္ေနတာမ်ား ရိုက္ခ်င္စရာေတာင္ ေကာင္းေသးေတာ့။ ဦးကရင္ေျပာမွပဲ သူရို႕လင္မယားက သူမ်ားကေလးကို ခဏေလာက္ေပြ႕ခ်ီထားရင္ေတာင္ သင္းက စိတ္ေကာက္ျပတယ္ဆိုပဲ။ အဓိပၸာယ္ကေတာ့ သူ႔ကိုပဲ ခ်စ္ၾကရမယ္ေပါ့။ ဘယ္သူ႔ကိုမွ မခ်စ္ရဘူးေပါ့။ ထားဘိုက စကားမေျပာတတ္တဲ့ ေခြးျဖစ္ေနလို႔သာ စိတ္ေကာက္ျပတာကိုး စကားမ်ားေျပာတတ္ရင္ ဦးဟန္ၾကည္ကို ရန္ေထာင္လိုက္မယ့္ ျဖစ္ျခင္း။ သို႔ေပမင့္ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ကလည္း ကိုယ့္ခ်ီလီကေလးကို ဖူးဖူးမႈတ္ေနၾကတာဆိုေတာ့ ထားဘိုကို ရွိတယ္ေထာင္ မထင္ဘူးေပါ့ေလ။ မနက္ခင္း လာႏႈတ္မဆက္ရင္လည္း ေအးေဆးေပါ့။ ကိုယ့္ခ်ီလီကေလး ရွိေနတာကိုး။ မဒမ္ၾကည္ ေစ်းသြားလို႔ ထားဘိုလိုက္မသြားလည္း အေရးမဟုတ္ဘူးေလ။ ခ်ီလီေလးကို ေခၚသြားတာကိုး။

ညဘက္ ဦးဟန္ၾကည္ျပန္ေရာက္လို႔ ခ်ီလီေလးကို ဆိုင္ကယ္ေပၚတင္ၿပီး ၿမဳိ႕တစ္ပတ္ ပတ္ဖို႔ျပင္ရင္ ထားဘိုက ခပ္လွမ္းလွမ္းကေန ေစာင္းေပေစာင္းေပ လာလုပ္ခ်င္ေသးတာ။ ခ်ီလီဆိုတဲ့ ငတိမေလးကလည္း သခင့္အားကိုးနဲ႔ ဘာစြာသလဲ မေမးနဲ႔။ အႏီွေလာက္အေကာင္ႀကီးကို ဆိုင္ကယ္ျခင္းထဲကေန လွမ္းလွမ္းရန္စခ်င္ေသးတာကိုး။ ႏွစ္ေကာင္သား လမ္းမွာေတြ႕ၾကရင္လည္း ခ်ီလီက အရင္ လိုက္ဆြဲတတ္ေလေတာ့ ဗႏၶဳလထားဘိုခမ်ာ ခ်ီလီကို ျမင္ရင္ ရြံေၾကာက္ႀကီးကို ျဖစ္ေရာ။ ေခြးကေလးမ်ားကလည္း မ်ဳိးရိုးနဲ႔ဆိုင္တဲ့ မာနကေလးေတြ ရွိတယ္ထင္ပါရဲ႕။ အရပ္တစ္ထြာေလာက္ပဲရွိတဲ့ ခ်ီလီက အရပ္အေမာင္း တစ္ေတာင္ေက်ာ္ေက်ာ္ေခြးႀကီး ထားဘိုကို ႏိုင္လိုက္တာမွ ေခ်းတံုးေခြးႏိုင္ဆိုတဲ့ စကားပံုအတိုင္း။ ခ်ီလီကေလးေရာက္လာလို႔ တစ္လေလာက္လည္းရွိလာေရာ ထားဘိုလည္း စိတ္ေျပာင္းလာတယ္ထင္ပါရဲ႕။ မနက္မိုးလင္းလို႔ တံခါးဖြင့္ရင္ အိမ္ေအာက္ကေန လာေစာင့္ေနပါေလေရာ။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ကို ဂရုမစိုက္ဘဲ ခ်ီလီရွိတဲ့ အိမ္ခန္းထဲကို လာလာေမွ်ာ္တာ ထံုးစံ။ အိမ္ေအာက္မဆင္းရတဲ့ တစ္ေကာင္ႁကြက္ မခ်ီလီကလည္း အိမ္ေပၚကေန အသံ တအုအုေပးပါသဗ်ား။ ေခြးအခ်င္းခ်င္း ခ်စ္ၾကည္ေရးလုပ္ၾကတယ္ ထင္ပါရဲ႕။

လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးလေလာက္ကေတာ့ ထားဘိုတစ္ေကာင္ ခ်ီလီကို လာႏႈတ္မဆက္ေတာ့ျပန္ဘူး။ ဘယ္ႏႈတ္ဆက္အားမလဲ။ သူ႔ရာသီလည္းေရာက္ သူလည္းေခြးလားေျမာက္ၿပီကိုး။ ေအာင္မယ္…အႏွီကာလေရာက္ေတာ့ ထားဘိုတို႔က စြမ္းပါ့ဗ်ာ။ လမ္းေခြးထဲက ေခြးမေခ်ာေခ်ာေလးတစ္ေကာင္ကို အပီဆြဲထားလိုက္ပါေလေရာ။ သူ႔အဆက္ေခြးမေလးကို ဖြန္လာေၾကာင္တဲ့ လမ္းေခြးေတြကို ဟိန္းလိုက္ ေဟာင္လိုက္တာမ်ား ထားဘိုမွ ဟုတ္ပါေလစလို႔ သံသယျဖစ္ယူရတဲ့အထိ ေအာင္လိုက္ မာလိုက္တဲ့ အသံႀကီးနဲ႔ကိုး။ သင္းက ေၾကာက္ပါးဆိုေတာ့ အနာခံၿပီး ကိုက္လိမ့္မယ္ေတာ့ မထင္ေလနဲ႔။ အိမ္ေရွ႕ကေန ေဟာင္လႊတ္တာခ်ည္း။ က်န္တဲ့လမ္းေခြးေတြခမ်ာ စားရမဲ့ ေသာက္ရမဲ့ ဘ၀ေတြဆိုေတာ့ အေကာင္ခပ္လွီလွီေတြခ်ည္းမို႔ ထားဘိုေဟာင္သံၾကားရင္ကို လန္႔ေျပးၾကပါေလေရာ။ အႏွီလိုအခါမ်ဳိးေရာက္ရင္ေတာ့ ထားဘိုတို႔ သတၱိျပၿပီ။ လမ္းေပၚအထိ တက္လိုက္ၿပီး တ၀ုန္း၀ုန္းထိုးေဟာင္ၿပီသာမွတ္။ သင္းကလည္း အကဲဆတ္ခ်က္က ကမ္းကုန္။ ည ၁ နာရီ ၂ နာရီေလာက္မွာ လမ္းေခြးတစ္ေကာင္တစ္ေလကို အေ၀းႀကီးက လွမ္းျမင္ရင္ကို အိမ္ေရွ႕ထြက္ၿပီး ေဟာင္ေတာ့တာကလား။ အဓိပၸာယ္ကေတာ့ “ ေဟ့ေကာင္ေတြ ငါ လစ္ၿပီအထင္နဲ႔ ငါ့ျမာကေလးကို လာ၀ိုက္မယ္မႀကံနဲ႔…ငါ မအိပ္ေသးဘူးေနာ… ” လို႔ ဆိုလိုဟန္တူပါရဲ႕။ သင္းမ႑ပ္တိုင္တက္တာက အေရးမႀကီးဘူး။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ခမ်ာ ညတိုင္းလိုလို အိပ္ေရးေတြကို ပ်က္လို႔။

ေအာင္မယ္ ေခြးမ်ားကလည္း လူအတိုင္းကိုးဗ်။ သူ႔ေဘးမွာ သူ႔မဒီေခြးမေလးမ်ား ရွိေနလို႔ကေတာ့ ေမာင္ထားဘိုပံုစံက ေဆာင့္ႁကြားႁကြားနဲ႔ ဖိန္႔ဖိန္႔ႀကီး။ အားကိုးစမ္းအခ်စ္ရယ္ ဆိုတဲ့ ဒီဇိုင္းမ်ဳိးနဲ႔ကိုး။ သင္းဟာမကေလးကလည္း အနားကကို မခြာတာရယ္။ ေခြးခ်စ္ပါတယ္ဆိုတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ေတာင္ ညားခါစလင္မယားစတိုင္ ေျမွာက္ႁကြေျမွာက္ႁကြနဲ႔ ေအာက္ေျခလြတ္ေနတဲ့ ထားဘိုကို ၾကည့္ရတာ ျမင္ျပင္းကတ္လာတဲ့အထိ။  ဦးဟန္ၾကည္ သတိထားမိသေလာက္ ေခြးဆိုတဲ့ သဘာ၀က သူရို႕ရာသီေရာက္ရင္ ေတြ႕ကရာေခြးထီး ေခြးမ ႀကံဳသလို ၿမဳိင္လိုက္ၾကတာမ်ဳိး။ ႏွစ္ေကာင္ တပူးတြဲတြဲလုပ္ေနၾကလည္း လြန္ေရာကၽြံေရာ သံုးေလးရက္။ သည့္ထက္ၾကာရင္ ေနာက္တစ္ေကာင္နဲ႔ ၿငိၾကတာမ်ဳိး။ အႏွာေၾကာင့္ပဲ ေတြ႕ကရာလူနဲ႔ ႀကံဳသလိုျဖစ္ၾကပ်က္ၾကတဲ့ ေယာက်္ား မိန္းမေတြကို “ ေတာ္သလင္းေခြးဇာတ္ခင္း ” တယ္လို႔ သမုတ္ၾကတာကိုး။ ထားဘိုတို႔က် အႏွီလို မဟုတ္ေပါင္ဗ်ာ။ သူ႔ျမာကေလးကလည္း သူ႔နားကကို တစ္ဖ၀ါးမွ မခြာေတာ့တာ။ သင္းကလည္း သင္းပစၥည္းကေလးကို ဂရုစိုက္ခ်က္ကေတာ့ လူေတြေတာင္ အတုယူဖို႔ေကာင္းပါရဲ႕။ အစာေကၽြးရင္လည္း သင္းဟာမေလးကို အရင္အစားခိုင္းသဗ်ား။ ပိုသမွ်ကေလးကိုပဲ သင္းက စားေတာ္မူရွာပါေလေရာ။ ညဘက္ အိပ္ရင္လည္း သူ႔မဒီကေလးကို ခံုတန္းရွည္ေပၚမွာ အအိပ္ခိုင္းၿပီး သင္းကေတာ့ ေအာက္က တမံသလင္းေပၚမွာ အိပ္ပါေလေရာ။ ဦးဟန္ၾကည္ ညဘက္ အလုပ္ကျပန္လာလို႔ သင္းတို႔ႏွစ္ေကာင္ကိုၾကည့္လိုက္တိုင္း အႏီွလိုခ်ည္း ျမင္ေနရေတာ့ ကိုယ္ယူထားတဲ့ မိန္းမကို ေပယ်ာလကန္ျပဳတတ္တဲ့ ေယာက်္ားေတြအစား ရွက္ေတာင္ ရွက္လာတဲ့အထိ။

သင္းတို႔ႏွစ္ေကာင္ တပူးတြဲတြဲေနၾကတာ သူရို႕ရာသီ မကုန္ေသးလို႔ျဖစ္မွာပါလို႔ ဦးဟန္ၾကည္ေတြးထားမိေပမင့္ ဘယ္ဟုတ္လိမ့္တုန္း။ ေတာ္သလင္းလြန္ၿပီး ၿမဳိင္ထရာသီကုန္လို႔ တေပါင္းလထဲေရာက္လာတဲ့ သည္အခ်ိန္အထိ ႏွစ္ေကာင္သား ခ်စ္ၾကခင္ၾက ၾကင္နာၾကတုန္း။ ေၾသာ္…ကိုယ့္ေကာင္ ငေၾကာက္ႀကီးက သည္ေနရာက်ေတာ့လည္း ေယာက်္ားၿပီသသားပဲကိုး။ အေၾကာက္သန္လွတဲ့အေကာင္ျဖစ္ေပမင့္ သူ႔ဟာကေလးအတြက္ ေမြးထားလိုက္တဲ့ သတၱိေတြမွ မနည္းမေနာ။ ေယာက်္ားၿပီသတယ္ဆိုတာ ဗလႀကီးတာ သတၱိေကာင္းတာကို ဆိုလိုတာမွ မဟုတ္ဘဲ။ ကိုယ့္တာ၀န္ကိုယ္ ေက်ပြန္ေအာင္ ထမ္းတယ္ဆိုမွ တကယ့္ေယာက်္ားေကာင္း မဟုတ္လား။ ရာသီကုန္ၿပီး သံုးေလးလၾကာတဲ့အထိ ထားဘိုကေတာ္မွာ ဗိုက္မျမင္လို႔ စပ္စုၾကည့္လိုက္ေတာ့ ကိုယ္၀န္ပ်က္က်သြားတယ္ဆိုကိုး။ ေၾသာ္… ထားဘိုႀကီးက သင္းမဒီကေလးကို သနားစိတ္နဲ႔ ဆက္ၿပီး ေစာင့္ေရွာက္ေနတယ္ထင္ပါရဲ႕။ ၾကည့္စမ္း။ အသိဉာဏ္ျမင့္လွေခ်ရဲ႕ဆိုတဲ့ လူေတြက မယားငယ္ယူ ကီပင္ထား မာဆတ္သြားေနၾကေပမင့္ တစ္လင္တစ္မယားစနစ္ကို ေက်ေက်နပ္နပ္ႀကီး က်င့္သံုးေနတဲ့ အဟိတ္တိရစၧာန္ ထားဘိုႀကီးမ်ား ေလးစားဖို႔ေကာင္းလိုက္ပါဘိ။ သို႔ေပမင့္ သင္းက ကိုယ့္အနား သိပ္မကပ္ေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္တို႔လည္း သင္းစိတ္ရင္းကို ခ်ီးက်ဴးေပမင့္ ေပယ်ာလကန္သေဘာမ်ဳိး ထားလိုက္တာေပါ့ေလ။ ကိုယ့္မွာလည္း ခ်ီလီကေလးနဲ႔ မဟုတ္လား။

လြန္ခဲ့တဲ့ တစ္လေက်ာ္က ခ်ီလီကေလး ဆံုးသြားေတာ့ ခ်ီလီေလးအေလာင္းကို ထားဘိုႀကီးက လာနမ္းၾကည့္ေသးတာရယ္။ ငတိမ တကယ္ဆံုးတာမွ ဟုတ္ရဲ႕လားလို႔ လာစပ္စုဟန္ တူပါရဲ႕။ ခ်ီလီကေလး ဆံုးတာ ေသခ်ာမွန္းလည္းသိေရာ ေနာက္တစ္ရက္မနက္ မိုးလင္းလို႔ တံခါးဖြင့္လိုက္တာနဲ႔ အိမ္၀မွာ ထားဘိုႀကီး ေရာက္ေနပါေလေရာဗ်ား။ တံခါးဖြင့္တဲ့ မဒမ္ၾကည္ကို သင္းက လာႏႈတ္ဆက္တာကိုး။ မဒမ္ၾကည္ ေစ်းသြားေတာ့လည္း အၿမီးေလး တနန္႔နန္႔နဲ႔ လိုက္သြားတာမ်ား သင္းမဟုတ္တဲ့အတိုင္း။ ဦးဟန္ၾကည္ အလုပ္ၿပီးလို႔ အိမ္ျပန္ေရာက္ေတာ့လည္း အူးယားဖားယားေျပးႀကဳိလိုက္တာမွ ဘာမ်ားျဖစ္တာပါလိမ့္လို႔ စဥ္းစားယူရတဲ့အထိ။ ကိုယ့္ခ်ီလီေလး ဆံုးသြားလို႔ စိတ္မေကာင္းျဖစ္ေနတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကေတာ့ သင္းကို ေဒါကန္ေပသေပါ့။ ငါ့မွာ ကေလးဆံုးလို႔ ၀မ္းနည္းရတဲ့ၾကားမွာ သင္းက ၀မ္းသာျပေနေသးတယ္လို႔ေတြးၿပီး ေခြးနဲ႔အၿပဳိင္ စိတ္ေကာက္ေနမိတာနဲ႔ ထားဘိုႀကီးကို ဂရုေတာင္ မစိုက္ဘဲ ပစ္ထားလိုက္ပါေလေရာ။ ဟိုဘက္သည္ဘက္ ေဖာက္ျမင္ရေလာက္ေအာင္ ပါးလွပ္ေနတဲ့ ထားဘိုႀကီးကလည္း အႏွာကို သေဘာေပါက္ဟန္တူရဲ႕။ စိတ္ေပ်ာ့တဲ့ မဒမ္ၾကည္ကိုပဲ လိုက္ဖားပါေလေရာ။ တစ္ပတ္ေလာက္ၾကာေတာ့ မဒမ္ၾကည္နဲ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ရသြားၾကတယ္ထင္ပါရဲ႕။ ဦးဟန္ၾကည္နားေတာ့ သိပ္မကပ္ရဲရွာဘူး။ ခပ္လွမ္းလွမ္းကေနပဲ အၿမီးနန္႔ျပေနရွာတာကလား။

အႏွီလို အၿမီးတနန္႔နန္႔နဲ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလာလုပ္ေနတာ တစ္ရက္မဟုတ္ ႏွစ္ရက္မဟုတ္ တစ္ပတ္ႏွစ္ပတ္ေလာက္ၾကာလာၿပီဆိုမွေတာ့ ေခြးခ်စ္တဲ့ ဦးဟန္ၾကည္လည္း ဘာသားနဲ႔ထုထားတာမွ မဟုတ္ဘဲ သင္းကို ျပန္ဂရုစိုက္မိပါေလေရာ။ ဦးဟန္ၾကည္ရဲ႕ မ်က္ႏွာေပးကိုျမင္ေတာ့ ထားဘိုႀကီး အားတက္သြားဟန္တူရဲ႕ အၿမီးေလး တနန္႔နန္႔နဲ႔ အနားလာကပ္ပါသဗ်ား။ လာစမ္းဆိုၿပီး ထားဘို ႀကီးကို ေကာက္ခ်ီလိုက္ေတာ့ ႀကီးေကာင္ႀကီးမား သတၱ၀ါႀကီးခမ်ာ ေၾကာက္လိုက္တာမွ အၿမီးတင္မကဘဲ နားရြက္ေတာင္ ကုပ္သြားတဲ့အထိ။ ေၾသာ္…သင္းက တကယ္သတၱိရွိလာတာမွ မဟုတ္ဘဲကိုး ခ်စ္ခ်စ္အတြက္ သတၱိေတြ ဇြတ္အတင္းေမြးထားတာပဲကိုးလို႔ သေဘာေပါက္သြားတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ေတာင္ သေဘာက်ၿပီး ရယ္မိပါေသးရဲ႕။ ကိုင္း ဗႏၶဳလႀကီး ႁကြေတာ္မူပါဘုရားလို႔ ေအာက္ခ်ေပးလိုက္ေတာ့ သေကာင့္သားခမ်ာ ေပ်ာ္ရွာတယ္ထင္ရဲ႕။ အၿမီးတင္မကဘဲ ခါးေတြပါ ရမ္းခါၿပီး ဦးဟန္ၾကည္အေပၚကို ဖက္တက္လိုက္တာမွ ငယ္ရည္းစားနဲ႔ ျပန္ေတြ႕တဲ့အတိုင္း။ ေနာက္တစ္ရက္ႏွစ္ရက္ေလာက္ၾကာေတာ့ သင္းက သူ႔မဒီေလးပါေခၚလာၿပီး ဦးဟန္ၾကည္ကို လာဖားေသးတာရယ္။ ဦးဟန္ၾကည္အနားလာလိုက္ သူ႔ပစၥည္းေလးနားသြားလိုက္နဲ႔ သံုးေလးခါေလာက္လည္း လုပ္ၿပီးေရာ သင္းဟာမေလးလည္း ဦးဟန္ၾကည္နားလာကပ္ေရာ ဆိုၾကပါစို႔။ ေၾသာ္…သင္းက ဒါေလးက ကၽြန္ေတာ့္မဒီကေလးပါ သူ႔ကိုလည္း ခ်စ္ပါလို႔ လာအပ္တာကိုးဗ်…။ လည္လိုက္ ပါးလိုက္တဲ့ ထားဘို …။

အခုေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္တို႔မွာ ခ်ီလီေလးလည္းမရွိ။ အလုပ္မအားတာက တစ္ေၾကာင္း ေႏြရာသီတစ္လလံုး အပန္းေျဖခရီးရွည္ထြက္ဖို႔ ျပင္ဆင္ထားတာက တစ္ေၾကာင္း အေၾကာင္းေၾကာင္းေတြ ရွိေနတာမို႔ ခ်ီလီကိုယ္ပြားေလးလည္း ထပ္မ၀ယ္ျဖစ္ေသးတာေၾကာင့္ ထားဘိုတစ္ေကာင္လည္း မနက္မိုးလင္းရင္ လာႏႈတ္ဆက္၊ မဒမ္ၾကည္ေစ်းသြားရင္ လုိက္သြား၊ ဦးဟန္ၾကည္ ျပန္လာရင္ လာႀကဳိနဲ႔ အလုပ္ေတြ ရွဳပ္ေနပါေလရဲ႕။ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ေႏြရာသီ ခရီးစဥ္ၿပီးလို႔ ခ်ီလီကိုယ္ပြားကေလးတစ္ေကာင္ ထပ္ေမြးရင္ေတာ့ သေကာင့္သား ထားဘိုႀကီး ဘယ္လိုစတိုင္ခ်ဳိးဦးမယ္ မေျပာတတ္ဘူး။

ေလာေလာဆယ္ သည္စာေရးေနတဲ့ ညသန္းေခါင္အခ်ိန္ႀကီးမွာေတာ့ ခပ္လွမ္းလွမ္းက လမ္းေဘးေခြးတစ္ေကာင္ကို ဟိန္းေဟာက္ေနတဲ့ ထားဘိုႀကီးရဲ႕ အသံကို ဦးဟန္ၾကည္ ၾကားေနရပါရဲ႕။ မဒမ္ထားဘိုကေတာ့ ထံုးစံအတိုင္း ခံုတန္းရွည္ေပၚမွာ ခန္႔ခန္႔ႀကီး ထိုင္ေတာ္မူၿပီး ခ်စ္ခ်စ္ႀကီးထားဘိုကို အားကိုးတဲ့ မ်က္လံုးေတြနဲ႔ လွမ္းၾကည့္ေနမွာကို ဦးဟန္ၾကည္ ျမင္ေယာင္ေနမိပါေၾကာင္းဗ်ား…။     ။

( ဟန္ၾကည္ )

၂၈.၂.၂၀၁၄ ( ေသာၾကာေန႔ )

မနက္ ၁ နာရီ ၁၀ မိနစ္

ခ်စ္ေသာ ခ်ီလီ . . .

ပါပီကေလး ပုတုတု . . .

သူ႕စကားက ၀ု၀ု၀ု . . .

သူ႕စကား လူမသိ . . .

လူ႕စကား သူမသိ . . .

သနားစရာ ေကာင္းပါဘိ . . .။           ။

ဘယ္သူေရးထားတဲ့ ကဗ်ာမွန္းေတာ့ မသိေပါင္။ ခပ္ငယ္ငယ္က ဖတ္ဖူးမွတ္ဖူးထားလို႔ စိတ္ထဲစြဲေနတာပဲ ထင္ပါရဲ႕။ တစ္ခါတစ္ခါမ်ားက်ေတာ့လည္း ကဗ်ာတို၊ ကဗ်ာစေတြ ဟိုဟာေကာက္က်က္၊ သည္ဟာေကာက္က်က္နဲ႔ ေခါင္းထဲမွာ ေရာကုန္ၿပီး အခ်ိန္ၾကာလာေတာ့ ကိုယ္ပဲေရးတာလိုလို၊ သူမ်ားေရးတာလိုလို ေယာင္၀ါး၀ါးျဖစ္တတ္တာကိုက ဦးဟန္ၾကည္ရဲ႕ မူပိုင္အက်င့္။ ကိုင္း . . . ထား။ ေျပာခ်င္တာက ဦးဟန္ၾကည္၏ ခ်စ္လွစြာေသာဆိုတဲ့ ပါပီေလးခ်ီလီကိစၥ။

ကဏန္းမ်ဳိး ဦးဟန္ၾကည္က လူေတြနဲ႔သာ ကီးသိပ္မကိုက္ခ်င္တာ အႏွီခ်စ္လွစြာေသာ ပါပီကေလးေတြနဲ႔ကေတာ့ သဟဇာတ ျဖစ္မွျဖစ္။ တယ္ရီယာ၊ ဒိုဘာမန္၊ ခ်ီ၀ါ၀ါ၊ ဂရိတ္ဒိန္း၊ ရွိဇု၊ ဘူးလ္ေဒါ့၊ အယ္လ္ေဇးရွင္းတင္မကဘဲ အရပ္ထဲကေခြး၀ဲစား အယ္လ္ခ်ီးစားပါမက်န္ ဦးဟန္ၾကည္ရဲ႕ ခ်စ္လွစြာေသာခ်ည္းပါ့။ ကိုယ္ေတာ္မ်ားကလည္း လူရိပ္လူကဲက သိမွသိ။ ဦးဟန္ၾကည္နဲ႔ မဒမ္ၾကည္ အတူထိုင္ေနရင္ေတာင္ သူရို႕ကိုပိုခ်စ္တဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကိုမွ ေရြးၿပီးခခယယလုပ္ေလ့ရွိရဲ႕။ အသန္႔ႀကဳိက္ မဒမ္ၾကည္က ေခြးလွလွကေလးေတြကိုေတာ့ ခ်စ္ရွာသား။ အေမြးဖြားဖြားနဲ႔ တယ္ရီယာေလးေတြကေတာ့ မဒမ္ၾကည္ရဲ႕ ေဖးဘရိတ္ေပါ့ေလ။

ဦးဟန္ၾကည္ကေတာ့ ေခြးျဖစ္ရင္ၿပီးေရာ ဘယ္ေခြးမဆို ခ်စ္ၿပီးသား၊ သဒၶါၿပီးသားခ်ည့္။ ဒါေပမယ့္ သူရို႕ဘိုေခြးေတြထက္ေတာ့ ကိုယ့္ျမန္မာျပည္ေခြးမ်ဳိးကိုေတာ့ ေစတနာ နည္းနည္းပိုသေပါ့ေလ။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုရင္ သူရို႕ေခြးမ်ဳိးက အဆာအေတာ္က်ယ္သကိုး။ တခ်ဳိ႕ေသာ ပါပီမ်ားဆိုရင္ လူထက္ေတာင္ ကရိကထမ်ားေသးရဲ႕။ တကတည္း ေခြးေရခ်ဳိးတဲ့ ဆပ္ျပာနဲ႔၊ ေခြးေရေမႊးနဲ႔၊ ေခြးစာဆိုလည္း သီးသန္႔။ မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္အိမ္က အယ္လ္ေဇးရွင္းတစ္ေကာင္ကို တစ္ရက္စာ အမဲသား ငါးဆယ္သားေလာက္ေကၽြးရတယ္ဆုိကိုး။ အႏွီေလာက္ အသားပမာဏဆိုရင္ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ လင္ကိုယ္မယား ညမနက္စားလို႔ရပါ့။ ကိုယ့္ထက္ေတာင္ ျမင့္ခ်င္ေနတဲ့ အႏွီေကာင္ေတြကိုေတာ့ ပါရမီထူးလြန္းလို႔ မနာလိုေတာင္ ျဖစ္မိပါေသးဗ်ား။

မွတ္မွတ္ရရ လြန္ခဲ့တဲ့ ေျခာက္ႏွစ္ေလာက္တုန္းက တပည့္တစ္ေယာက္က လက္ေဆာင္ေပးလို႔ တယ္ရီယာေလးတစ္ေကာင္ ေမြးဖူးပါရဲ႕။ တယ္ရီယာေလးကလည္း လမ္းေလွ်ာက္တတ္ကာစအရြယ္ ေတာက္တက္ေျပးဆိုေတာ့ မဒမ္ၾကည္တစ္ေယာက္က တုန္ေနေအာင္ ခ်စ္တာေပါ့ေလ။ သားသမီးမရွိေသးတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္လည္း အႏွီပါပီပုပုေလးကို ကိုယ့္သမီးလို႔ေတာင္ သေဘာထားတာကလား။ အံမယ္ နာမည္ေပးတာေတာင္ ပစၥလကၡတ္ေပးတာ မဟုတ္ဘူးရယ္။ အြန္လိုင္းေပၚတက္ၿပီး ေခြးနာမည္ေပးတဲ့ဆိုဒ္တစ္ခုမွာ သံုးရက္ေလာက္ေနေအာင္ ေမႊေႏွာက္ရွာေဖြလိုက္ေသးသဗ်ား။ နာမည္ေပါင္းစံု ေခါင္းကိုက္ေအာင္စဥ္းစားၿပီးမွ ေနာက္ဆံုးေတာ့ ဣတၳိလိင္လည္းျဖစ္ ေခၚရလည္းလြယ္တဲ့ Chilly ခ်ီလီလို႔ ေပးလိုက္ပါေလေရာ။ အဆိုေတာ္ ရန္ရန္ခ်န္းနဲ႔ တြဲေနတဲ့ အဆိုေတာ္မ ခ်ီလီသာသိရင္ေတာ့ သူ႕ကိုနာမည္ဖ်က္ရပါ့မလားဆိုၿပီး ဦးဟန္ၾကည္ကို အ၀ွာမ်ားျပဳေလမလား မေျပာတတ္ဘူး။

မဒမ္ၾကည္ကေတာ့ သူ႕ခ်ီလီကို က်န္တဲ့ပါပီေလးေတြကို ေကၽြးသလို dog food ေတြ၊ အသားေတြ ေပါင္းလန္ေအာင္ ေကၽြးခ်င္ရွာတာပါ့။ ဒါေပမယ့္ အစားတစ္လုပ္အတြက္ ၀ိထၳာရခ်ဲ႕တာကို အင္မတန္မွ ျမင္ျပင္းကပ္တဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကေတာ့ ဘယ္လက္သင့္ခံလိမ့္တုန္းဗ်ာ။ ေဟ့ . . . သူ႕ဖာသာ တယ္ရီယာမကလို႔ ဘာရီယာပဲျဖစ္ျဖစ္ ကိုယ့္ဆီေရာက္လာရင္ ကိုယ္စားတာပဲစားရမွာပဲ လို႔ တစ္ခ်က္လႊတ္ရာဇသံထုတ္ၿပီး ကိုယ္စားတဲ့ ပန္းကန္ထဲကပဲ ခြဲေ၀ေကၽြးဖို႔ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ပါေလေရာ။ ဟုတ္သေလ။ ကိုယ္နဲ႔တန္းတူထားတာကိုက သဂၤေဟာ မဟုတ္လား။ ကိုယ့္ဆီက ေခြးမ်ားဆိုရင္ ထမင္းရည္ေလာက္နဲ႔ေတာင္ အေက်နပ္ႀကီးေက်နပ္ၾကေသးတာကိုး။ ဒါေပမယ့္ စိန္ခ်ီလီတို႔ကေတာ့ ဒီလိုဘယ္ဟုတ္လိမ့္တုန္း။ အေၾကာကလည္း ဘာမာသလည္း မေမးနဲ႔။ အသီးအရြက္ဆိုတာ စားစရာလို႔ေတာင္ မွတ္တာမဟုတ္ဘူးရယ္။ အသားဟင္းနဲ႔ ထမင္းေရာေကၽြးရင္ေတာင္ အသားဟင္းကိုပဲ ေရြးတုတ္ၿပီး ထမင္းကို ေယာင္လို႔ေတာင္မွ ပါးစပ္ထဲ အ၀င္ခံေတာ္မမူဘူးဗ်ား။

စိန္ခ်ီလီရဲ႕ အက်င့္ကို တစ္ရက္ကေန ႏွစ္ရက္ သည္းညည္းခံႏိုင္ေပမယ့္ ႏွစ္ရက္ကေန သံုးရက္ေရာက္လာေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္ ေဒါကန္လာပါေလေရာ။ အံမယ္ ဒီငတိမေလးက သူ႔ကိုယ္သူ ေခြးျဖစ္တာမသိေသးဘူးထင္ရဲ႕ . . . ဟိုဟာေၾကးမ်ား သည္ဟာေၾကးမ်ားနဲ႔ အင္မတန္အဆာက်ယ္လွတာ မွတ္ေလာက္သားေလာက္ေအာင္ ပညာေပးမွလို႔ အႀကံကလည္းေပါက္လာေလရဲ႕။ ဦးဟန္ၾကည္ဆိုတာကလည္း ေက်ာင္းသားဆိုး၊ ေက်ာင္းသားကပ္ေတြကိုေတာင္ လူေကာင္းလူမြန္ျဖစ္လာေအာင္ စိတ္ရွည္လက္ရွည္ ပံုသြင္းေပးႏိုင္ခဲ့ေသးတာ အႏွီလို သုနကၡေလးေလာက္ကေတာ့ သံုးေလးရက္ေလာက္ ထရိန္နင္ေပးလိုက္ရင္ အပိုးက်ဳိး၊ အခ်ဳိးက်သြားရမွာပါ့ဆိုတဲ့ အေတြးကလည္း၀င္လာေတာ့တာကိုး။ အႏွီလိုနဲ႔ပဲ စိန္ခ်ီလီကို ထမင္းနဲ႔ ဟင္းအႏွစ္နဲ႔ပဲ နယ္ဖတ္ေကၽြးၿပီး ထရိန္နင္ေပးပါေလေရာ။ အံမယ္ . . . ငတိမကလည္း ခပ္တင္းတင္းဗ်ား။ ထမင္းကို တစ္ခ်က္နမ္းၾကည့္ၿပီးေတာ့ ခပ္တည္တည္ပဲ လွည့္ထြက္သြားပါေလေရာ။ ေယာင္လို႔ေတာင္မွ ႏႈတ္သီးေလးနဲ႔ ေမႊမသြားရွာဘူး။ သူ႕အရိပ္အခ်ည္ကို အသာေစာင့္ၾကည့္ေနတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကေတာ့ အင္း . . . လုပ္ထားဦးေပါ့ေလ . . . သင္း ဗိုက္ဆာရင္ မစားဘဲ ဘယ္ေနႏိုင္လိမ့္တုန္း ဆိုတဲ့ အေတြးနဲ႔ ၿပံဳးတာေပါ့ေလ။

ဒါေပမယ့္ စိန္ခ်ီလီကလည္း ထင္တာထက္ေတာင္ အေၾကာမာေသးသဗ်ား။ တစ္ေနသာကုန္သြားတယ္ ထမင္းပန္းကန္နားကို ေယာင္လို႔ေတာင္ မလာဘူး။ ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း မစားခ်င္ေနေပါ့ဆိုၿပီး အသာပစ္ထားလိုက္တာပဗ်ာ။ ဒီငတိမ ေနႏိုင္လွ တစ္ရက္ပါ့။ ေနာက္ရက္ဆိုရင္ေတာ့ စားေတာ့မွာပဲလို႔လည္း အပိုင္တြက္ထားၿပီးသား။ ေနာက္တစ္ရက္ေရာက္ေတာ့လည္း ပထမေန႔ကအတိုင္းပဲ ထမင္းနဲ႔ အႏွစ္နဲ႔နယ္ၿပီး ေကၽြးျပန္တာပဲ။ ဒါလည္း ေဒၚႀကီးက်ယ္ေလးက မစားျပန္ဘူးဗ်ား။ ေနႏွင့္ဦးေပါ့ေလဆိုၿပီး ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း ခပ္မာမာပဲ ပစ္ထားလိုက္တာပါ့။ ညေနပိုင္းေလာက္ေရာက္ေတာ့ ငတိမေလး ဗိုက္ဆာပါေလေရာ။ မဆာပဲေနရိုးလား။ ႏွစ္ရက္လံုးလံုး ေရေသာက္ၿပီး ဆႏၵျပေနေတာ့ ဗိုက္ထဲမွာ အစာမွ မရွိတာကိုး။ ဒါနဲ႔ပဲ ထမင္းပန္းကန္နားကို အသာကပ္ၿပီး ထမင္းပန္းကန္ကို ႏႈတ္သီးနဲ႔ ေမႊပါေလေရာ။ ၾကည့္ေနတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကေတာ့ ေအာင္ျမင္ပဟဲ့ဆိုတဲ့ ထင္တစ္လံုးနဲ႔ ၿပံဳးၿပံဳးႀကီးေပါ့ေလ။ ဒါေပမယ့္ ထင္သလို ဘယ္ဟုတ္လိမ့္တုန္း။ ကိုယ္ေတာ္မက ထမင္းထဲမွာ အသားပါႏုိုးႏိုးနဲ႔ ေမႊၾကည့္တာကိုး။ အသားဖတ္မပါတာလည္းသိေရာ ထံုးစံအတိုင္း ထမင္းပန္းကန္နားကခြာၿပီး ေခ်ာင္မွာသြားေခြျပန္ပါေရာ။

ေျပာရရင္ တယ္ရီယာဆိုတဲ့ ေခြးမ်ဳိးက ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြးလည္း အင္မတန္ျမင့္တာကလား။ သူႀကီးက်ယ္ေနတာကို ေဒါေဖာင္းလာတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္က စိတ္ေပါက္ေပါက္နဲ႔ ခပ္ေငါက္ေငါက္ကေလး ဆူလိုက္ေျပာလိုက္မိတာ တစ္ခါတည္း စိတ္ေကာက္ၿပီး ဆက္တီေအာက္မွာ သြားေခြေနလိုက္တာ ဘယ္လိုေခ်ာ့ေခၚေခၚ ထြက္လာေတာ္ မမူေတာ့ဘူးဗ်ား။ အခါတိုင္းဆိုရင္ ညအိပ္ရင္ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ေခါင္းရင္းလာၿပီး ေခါင္းအံုးေအာက္တိုးအိပ္တတ္ေပမယ့္ သူ႕ကိုေငါက္လို္က္မိတဲ့ညက အိပ္ယာထဲမလာေတာ့ဘဲ ဆက္တီေအာက္မွာပဲ ေပၿပီးအိပ္ေနေလရဲ႕။ ၀ါးႏုက ၀ါးရင့္ကို ပတ္တာ အင္မတန္ေဒါကန္တဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း ကိုင္း . . . နင့္ဟာနင္ ေနခ်င္ရာေနဆိုၿပီး လွည့္မၾကည့္ဘဲ ပစ္ထားလိုက္ပါေလေရာ။

ေနာက္တစ္ရက္မနက္ခင္းေရာက္ျပန္ေတာ့လည္း ထံုးစံအတိုင္း ထမင္းနဲ႔အႏွစ္ ေကၽြးၾကည့္ျပန္တာေပါ့ေလ။ စိန္ခ်ီလီကလည္း ထံုးစံအတိုင္း လာနမ္းၾကည့္ၿပီး ေခြၿမဲျပန္ေခြတာပါပဲဗ်ား။ ဒါေပမယ့္ ႏွစ္ရက္လံုးလံုး အစာမာမစားဘဲေနတဲ့ ငတိမေလးခမ်ာ လမ္းေတာင္ သန္သန္မေလွ်ာက္ႏုိင္ရွာေတာ့ဘူးကိုး။ ကေလးကို သူ႕စိတ္ႀကဳိက္ေကၽြးခ်င္ေပမယ့္ စည္းကမ္းပိုင္းနဲ႔ပတ္သက္ရင္ နည္းနည္းမွ အထိမခံခ်င္တဲ့ ဦးဟန္ၾကည္ကို မေျပာသာလို႔ အသာၾကည့္ေနရတဲ့ မဒမ္ၾကည္ခမ်ာလည္း ခ်ီလီကိုၾကည့္ရင္း မ်က္ရည္စို႔လာပါေလေရာ။ အႏီွေတာ့မွ ဒီအတိုင္းသာ ဆက္လုပ္ေနရင္ျဖင့္ ေႃမြပါလည္းဆံုး၊ သားလည္းဆံုးမယ့္ကိန္းဆိုက္ဖို႔ မ်ားေနတာ သေဘာေပါက္လာတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္လည္း ကိုင္း . . . အိမ္ရွင္မေရ . . . မင့္သမီးကို ငါေတာ့လက္ေျမႇာက္လုိက္ၿပီဗ်ား . . . သူ႕စိတ္ႀကဳိက္၊ မင့္စိတ္ႀကဳိက္သာေကၽြးေပေရာ့လို႔ အလံျဖဴေထာင္ျပလိုက္ရပါေလရဲ႕။ ဘယ္အခ်ိန္ကတည္းက ေကၽြးခ်င္ေနမွန္းမသိတဲ့ မဒမ္ၾကည္လည္း ထိုင္ရာကေန ထတဲ့ၿပီး အသားေတြပန္းကန္ထဲထည့္ ခ်ေကၽြးမွ ေဒၚႀကီးက်ယ္ခ်ီလီတစ္ေကာင္ အားပါးတရ စားေတာ့တာကိုး။ အၿမီးေလးနန႔္လိုက္၊ စားလိုက္၊ ေရေလးေျပးေသာက္လိုက္၊ ေနာက္တစ္ခါျပန္လာစားလိုက္လုပ္ေနတဲ့ ခ်ီလီကို ၾကည့္ရင္း ဦးဟန္ၾကည္ခမ်ာ ဆရာ၊ ဆရာမေတြ ဘာေၾကာင့္ သူရို႕သားသမီးကို ဆံုးမလို႔ မႏုိင္တာကို ခပ္ေရးေရး သေဘာေပါက္လာပါေလေရာ။ ေက်ာင္းသားေတြကို ပံုသြင္းႏိုင္ခဲ့ေပမယ့္ ခ်ီလီနဲ႔ေတြ႕မွ သိကၡာပလံုသြားရတဲ့ ကိုယ့္အျဖစ္ကိုလည္း ျပန္ေတြးရင္း ရွက္ၿပံဳးေလးၿပံဳးမိပါေပါ့လား။

ခ်ီလီတစ္ေကာင္ ဦးဟန္ၾကည္တုိ႔ႏွစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္လနီးပါးေလာက္ေနလို႔ အိမ္သားတစ္ပိုင္းျဖစ္ၿပီး အသားက်သြားတဲ့ အခ်ိန္မွာ တျခားၿမဳိ႕က တပည့္မတစ္ေယာက္  သူရို႕အမ်ဳိးအေဆြေတြဆီကို အလည္လာရင္း ဦးဟန္ၾကည္တို႔ၿမဳိ႕ကို ေရာက္လာပါေလေရာ။ အႏွီတပည့္မကလည္း ေခြးခ်စ္ခ်က္ကေတာ့ တုန္လို႔ဆိုတဲ့ အစားထဲက။ သူရို႕အမ်ဳိးေတြဆီကို အလည္လာရတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ကလည္း တယ္ရီယာတစ္ေကာင္ ၀ယ္ခ်င္လို႔တဲ့ဗ်ား။ သူရို႕အမ်ဳိးအေဆြေတြနဲ႔ တစ္ၿမဳိ႕လံုး သံုးေလးရက္ေလာက္ ေမႊေႏွာက္ရွာေဖြလို႔ တယ္ရီယာလည္း မရေရာ ထံုးစံအတိုင္း သူ႕ဆရာကို သတိရပါေလေရာ။ ဆရာေရ . . . သမီးကို တယ္ရီယာတစ္ေကာင္ေလာက္ ၀ယ္ေပးပါလို႔လည္း အပူကပ္ေရာ တပည့္ေတြအတြက္ အဲဗားရယ္ဒီ ဦးဟန္ၾကည္ကလည္း ဒါေလးမ်ားေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ၿမဳိ႕ထဲက မိတ္ေဆြေတြဆီမွာ စံုစမ္းမွပဲ တယ္ရီယာက ရွားေတာ္မူလိုက္တာမွ တစ္ေကာင္မွကို မေတြ႕ဘဲျဖစ္ေနပါေလေရာ။ မဲ့ေဆာက္ကိုလွမ္းေမးျပန္ေတာ့လည္း တယ္ရီယာကုန္ေနျပန္သတဲ့။ တပည့္မကလည္း ေနာက္တစ္ရက္ဆို ျပန္ရေတာ့မွာမို႔ အခ်ိန္ကလည္း မရျဖစ္ေနျပန္ေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္ ေခါင္းေျခာက္ရၿပီေပါ့ေလ။ ျဖစ္ခ်င္ေတာ့ တပည့္တကာ့ တပည့္ထဲမွာ အႏွီတပည့္မက ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ဇနီးေမာင္ႏွံရဲ႕ အသည္းေက်ာ္။ မဒမ္ၾကည္ကလည္း အႏွီတပည့္မေလး မည္းမည္းတူးတူးကို သူ႕ညီမအရင္းေလာက္ ေအာက္ေမ့တာကလား။

တယ္ရီယာကို ဘယ္လိုမွ ရွာလို႔မရတဲ့ အဆံုးမေတာ့ တပည့္ေတြ ေတာင္းသမွ်အကူအညီကို မျဖစ္ျဖစ္တဲ့နည္းနဲ႔ ျဖည့္ေပးၿပီး ဆရာေကာင္းျဖစ္ခ်င္လြန္းလွတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္နဲ႔ သူ႕အခ်စ္ေတာ္ တပည့္မကို ေပ်ာ္ေစခ်င္တဲ့ မဒမ္ၾကည္တို႔ႏွစ္ေယာက္ ေခါင္းခ်င္းရိုက္ၾကရပါေလေရာ။ ေနာက္ဆံုးေတာ့ မရ- ရသကခ်ဳိင္ဆိုတဲ့ စကားအတိုင္း သမီးေတာ္ခ်ီလီကိုပဲ တပည့္မလက္ထဲ ထည့္ေပးလိုက္ဖို႔ ဆံုးျဖတ္လိုက္ရပါရဲ႕။ မဒမ္ၾကည္ရဲ႕ပါးစပ္က တယ္ရီယာရွာလို႔မေတြ႕ရင္လည္း ခ်ီလီကိုပဲ ေပးလိုက္ၾကတာေပါ့ေလ ဆိုတဲ့ စကားသံလည္းထြက္လာေရာ ဦးဟန္ၾကည္ခမ်ာ ကိုယ့္နားကိုေတာင္ မယံုႏိုင္ေအာင္ကိုျဖစ္လို႔။ သားသမီးမရွိေသးတာမို႔ ဦးဟန္ၾကည္ အျပင္မွာ စာသင္ခ်ိန္သြားေနတဲ့ အခ်ိန္တိုင္းမွာ ခ်ီလီတစ္ေကာင္ကို သမီးအရင္းလို ျပဳစုတြယ္တာေနတဲ့ မဒမ္ၾကည္တစ္ေယာက္ သူ႕ေမြးစားသမီးကို ဘယ္ေလာက္ခ်စ္တယ္ဆိုတာ ဦးဟန္ၾကည္ အသိဆံုးမဟုတ္လား။ မဒမ္ၾကည္အသံတုန္ေနတာကို မသကၤာလို႔ မ်က္ႏွာကို ၾကည့္လိုက္ေတာ့ မ်က္ရည္ေတြေတာင္ စို႔ေနပါေရာလား။ ေျပာရရင္ ဦးဟန္ၾကည္လည္း ရင္ထဲက ခပ္နာနာေပါ့ေလ။ ကိုယ္တိုင္ကလည္း ေခြးခ်စ္ရတဲ့အထဲမွာ ခ်စ္လွစြာေသာ သမီးေတာ္ေလး စိန္ခ်ီလီကလည္း ေျပာစမွတ္ျဖစ္စရာေတြ တစ္ပံုတစ္ေခါင္းႀကီး လုပ္ထားခဲ့တာကိုး။

ဒီလိုနဲ႔ပဲ ညေနေစာင္းမွာပဲ ခ်စ္ေသာခ်ီလီကို ခ်စ္ေသာတပည့္မဆီသြားေပးလိုက္ရပါေလေရာ။ ခ်ီလီကိုေပြ႕ရင္း အျမဴးႀကီးျမဴးေနတဲ့ တပည့္မကိုၾကည့္ရင္း ဦးဟန္ၾကည္တို႔ႏွစ္ေယာက္ကေတာ့ တစ္ေယာက္မ်က္ႏွာ တစ္ေယာက္ၾကည့္ေနလိုက္မိၾကပါေသး။ ကိုယ့္ထက္ပိုၿပီး ျပဳစုႏုိင္၊ ေကၽြးေမြးေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္တဲ့လူလက္ထဲ ကိုယ့္ကေလးကို ထည့္ေပးလိုက္ရတာမို႔ နည္းနည္းေတာ့ ေျဖသာေပမယ့္ သံေယာဇဉ္ဆိုတာကလည္း အခက္သားကလား။ မဒမ္ၾကည္တစ္ေယာက္ တပည့္မရဲ႕ မိဘေတြနဲ႔ စကားေျပာေနရင္း အသံမတုန္ေအာင္ မနည္းထိန္းေနရရွာတာ ဦးဟန္ၾကည္ ဒီေန႔အထိ အမွတ္ထင္ထင္ရွိေနပါရဲ႕။ ခ်ီလီကိုပို႔ၿပီး အိမ္ျပန္လာတဲ့ လမ္းတစ္ေလွ်ာက္လံုးလည္း မဒမ္ၾကည္တစ္ေယာက္ ဆိုင္ကယ္ေနာက္က ထိုင္လိုက္ရင္း မ်က္ရည္တစို႔စို႔နဲ႔။ ဒါေၾကာင့္လဲ ဦးဟန္ၾကည္ရဲ႕ ေမေမက ေခြးမေမြးခ်င္ေတာ့ဘူး သားရယ္ . . . ကိုယ္ကလည္း သံေယာဇဉ္ႀကီးတာနဲ႔ ေမြးထားတဲ့ ေခြးကေလးေတြ တစ္ခုခုျဖစ္သြားရင္ မခံစားႏိုင္လြန္းလို႔ လို႔ ေျပာခဲ့ရွာတာကိုး။

ခ်ီလီေလးကို တပည့္မဆီေပးလိုက္ၿပီး ႏွစ္ႏွစ္ေလာက္ၾကာေတာ့ ပြဲတစ္ခုဖိတ္တာနဲ႔ အႏွီတပည့္မတို႔ၿမဳိ႕ကို ဦးဟန္ၾကည္တို႔ သြားရပါေလေရာ။ ႏွစ္ႏွစ္ဆိုတဲ့ အခ်ိန္အတြင္းမွာ ခ်ီလီတစ္ေကာင္ အထြားႀကီးထြားလာလိုက္တာ ဦးဟန္ၾကည္ခမ်ာ ရုပ္ေတာင္ အေတာ္ဖမ္းယူရပါရဲ႕။ တစ္အိမ္လံုးက ဖူးဖူးမႈတ္ထားလို႔ ဆိုးခ်င္တိုင္းဆိုးေနတဲ့ စိန္ခ်ီလီကလည္း လာသမွ်လူတိုင္းကို အသံေလးေညာင္နာနာနဲ႔ တ၀ုတ္၀ုတ္ထုိးေဟာင္ေနေလရဲ႕။ သူရို႕ၿခံထဲကို ၀င္လာတဲ့ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ႏွစ္ေယာက္ဆီကို ေဟာင္ရင္းေျပးလာတဲ့ ခ်ီလီ ဦးဟန္ၾကည္ေျခရင္းလည္းေရာက္ေရာ ေဟာင္တာရပ္ၿပီး မ်က္ႏွာကိုေမာ့ၾကည့္လိုက္၊ ေျခေထာက္ကို နမ္းၾကည့္လိုက္လုပ္ေနၿပီး အေတာ္ၾကာေတာ့ အၿမီးနန္႔ျပပါေလေရာ။ သူ႕ခမ်ာ ကေလးပိစိဘ၀တုန္းက ပိုင္ရွင္ေဟာင္းကို ခပ္၀ါး၀ါးပဲ မွတ္မိရွာေတာ့တာကိုး။ တပည့္မက ခ်ီလီေနာက္ကေန ေျပးလိုက္လာရင္း “ အံမယ္ . . . အံမယ္ အိန္ဂ်ယ္က ဆရာ့ကို မွတ္မိေသးတာကိုး ” လို႔ ေျပာလိုက္ေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္တို႔ ဇနီးေမာင္ႏွံ တစ္ေယာက္မ်က္ႏွာ တစ္ေယာက္ ၾကည့္မိၾကပါေလေရာ။ ေနာက္ဆံုးမေတာ့ ဦးဟန္ၾကည္ရဲ႕ ခ်ီလီေလးတစ္ေကာင္ အိန္ဂ်ယ္ျဖစ္ေနပါေရာလား။

ေၾသာ္ . . . ခ်စ္ေသာခ်ီလီ။               ။

ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူဆိုင္ရာ ျပႆနာ၁၀မ်ဳိး . . .

အေတြ႕အႀကံဳရင့္ၾကတဲ့
ေခြးပိုင္ရွင္ေတြကေတာ့ ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူဆိုင္ရာ ျပႆနာေတြကို ေကာင္းေကာင္းနားလည္ သေဘာေပါက္ၿပီး ျဖစ္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခ်ဳိ႕လူေတြအေနနဲ႔ေတာ့ ေခြးေတြဟာ ဘာေၾကာင့္ ဒီလိုအျပဳအမူေတြ ရွိေနရတယ္ဆိုတာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အံ့ၾသစရာေတြ ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေဟာင္ျခင္း၊ ကိုက္ျခင္း၊ ကိုက္၀ါးျခင္းနဲ႔ ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျခားေသာအျပဳအမူေတြကို ေခြးပိုင္ရွင္ေတြဟာ မၾကာခဏဆိုသလို မွားယြင္းသေဘာေပါက္ေလ့ရွိၾကၿပီး မွားယြင္းစြာကိုင္တြယ္ၾကေလ့ ရွိၾကပါတယ္။

ေခြးပိုင္ရွင္အသစ္တစ္ေယာက္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေခြးေမြးဖို႔ စိတ္ကူးေနတဲ့သူတစ္ေယာက္ပဲျဖစ္ျဖစ္ ကိုယ့္ေခြးရဲ႕ အျပဳအမူေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သိနားလည္ထားၿပီး ကိုယ့္ေခြကို အေကာင္းဆံုးကိုင္တြယ္ထိန္းသိမ္းလိုၾကပါတယ္။ ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူေတြကို အေကာင္းဆံုးနားလည္ထားျခင္းဟာ ကိုယ့္ေခြးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ျပႆနာေတြကို အေကာင္းဆံုးကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႔နဲ႔ ကိုယ့္ေခြးကို ကာကြယ္ေပးႏုိင္ဖို႔ ပထမဆံုးေျခလွမ္းျဖစ္ပါတယ္။

ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူေတြနဲ႔ အဓိပၸာယ္ေတြကို ေအာက္မွာေဖာ္ျပေပးထားပါတယ္ . . .

(၁) ေဟာင္ျခင္း
ေခြးအမ်ားစုဟာ ေဟာင္တာ၊ အီတာ၊ အူတာေတြကို အဆင့္အမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ လုပ္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ေဟာင္ေနျခင္းကေတာ့ အျပဳအမူဆိုင္ရာ ျပႆနာျဖစ္ၿပီး ေျဖရွင္းေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ျပႆနာကို မေျဖရွင္းခင္မွာ ကိုယ့္ေခြးဟာဘာေၾကာင့္ ဒီလိုေဟာင္ေနရသလဲဆိုတာကို ေနရာမွာတင္ အရင္စဥ္းစားသင့္ပါတယ္။ ေခြးေတြဟာ ေအာက္ပါအခ်က္ေတြေၾကာင့္ ေဟာင္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။
- သတိေပးျခင္း၊ အခ်က္ေပးျခင္း
- ကစားျမဴးထူးျခင္း၊ စိတ္လႈပ္ရွားျခင္း
- အာရုံစိုက္ျခင္း၊ ရွာေဖြျခင္း
- စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း
- ပ်င္းရိၿငီးေငြ႕ျခင္း
- အျခားေခြးမ်ားကို အခ်က္ေပးျခင္း

(၂) ကိုက္၀ါးျခင္း
အရာ၀ထၳဳေတြကို ကိုက္၀ါးျခင္းဟာ ေခြးေတြရဲ႕ သဘာ၀ျဖစ္သလို စိတ္ညစ္စရာအေကာင္းဆံုး အေလ့အက်င့္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ ကိုယ့္ေခြးဟာ ကိုက္၀ါးတဲ့အဆင့္ကေန ဖ်က္ဆီးတဲ့အဆင့္ထိ ေရာက္လာရင္ေတာ့ အျပဴအမူဆိုင္ရာ ျပႆနာျဖစ္လာပါၿပီ။ ေခြးေတြကိုက္၀ါးရျခင္း အေၾကာင္းရင္းေတြကေတာ့
- ေခြးသားေပါက္ေလးေတြ သြားေပါက္လာျခင္း
- ပ်င္းရိၿငီးေငြ႕ျခင္း၊ စြမ္းအင္မ်ားပိုလွ်ံျခင္း
- စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း
- ေခြးငယ္ေလးမ်ား သိလိုစိတ္ျပင္းျပျခင္း
ကိုယ့္ေခြးဟာ ကိုက္၀ါးတတ္တဲ့ ၀ါသနာဆိုးဆိုး၀ါး၀ါးရွိေနရင္ ကိုက္၀ါးႏိုင္တဲ့ အရုပ္မ်ားမ်ားထားေပးၿပီး ကိုက္၀ါးေစသင့္ပါတယ္။ အေရးႀကီးတဲ့ ပစၥည္းေတြကို ေခြးနဲ႔အေ၀းမွာ ထားပါ။ ကိုယ္အျပင္သြားစရာရွိရင္ ေခြးကိုပ်က္စီးႏိုင္မႈအနည္းဆံုးေနရာမွာ ထားခဲ့သင့္ပါတယ္။ ေခြးဟာ မကိုက္၀ါးသင့္တာကို ကိုက္၀ါးေနတာေတြ႕ခဲ့ရင္ မလုပ္ဖို႔ ေငါက္ႏိုင္ဆူႏိုင္ပါတယ္။ ၿပီးရင္ သူကိုက္၀ါးေနတဲ့ အရာက္ို ကိုက္၀ါးစရာ အရုပ္တစ္ခုနဲ႔ အစားထိုးေပးပါ။

(၃) တူးဆြျခင္း
အခြင့္အေရးသာရရင္ ေခြးကအမ်ားစုဟာ တူးလို႔ဆြလို႔ရသမွ်ေနရာတိုင္းမွာ တူးၾကယက္ၾကပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာ သူတို႔ရဲ႕ ပင္ကိုဗီဇျဖစ္ပါတယ္။ Terriers လိုေခြးမ်ဳိးေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕ အမဲလိုက္တဲ့အေလ့အက်င့္ရာဇ၀င္အရ ပိုၿပီးတူးၾကဆြၾကေလ့ ရွိပါတယ္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ေတာ့ ေခြးေတြဟာ ေအာက္ပါအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ တူးၾကဆြၾကပါတယ္။
- ပ်င္းရိျခင္း၊ စြမ္းအင္ပိုလွ်ံျခင္း
- စိုးရိမ္ျခင္း၊ ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္း
- အမဲလိုက္ဗီဇ
- ပိုင္ဆိုင္မႈ(အရိုး၊ အရုပ္စသည္)ကို သို၀ွက္ရန္
- လြတ္ေျမာက္ရန္၊ တစ္ေနရာရာသို႔ ၀င္ေရာက္ရန္
ကိုယ့္ေခြးဟာ ကိုယ့္ၿခံထဲမွာ တူးဆြေနရင္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး စိတ္အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ဖို႔ ေကာင္းပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္တူးေနသလဲဆိုတာကို ေလ့လာၿပီး ဆံုးျဖတ္လုပ္ကိုင္ပါ။ ဘယ္လိုမွေျပာလို႔မရေအာင္ တတူးထဲတူးေနရင္ေတာ့ သဲေသတၱာလိုမ်ုဳိး သူတို႔ေတြစိတ္ႀကိဳက္တူးလို႔ဆြလို႔ရမယ့္ အရာတစ္ခုထားေပးလိုက္တာ ပိုအဆင္ေျပပါလိမ့္မယ္။

(၄) စြန္႔ပစ္ခံရမွာ စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း
စြန္႔ပစ္ခံရမွာကို စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္းဟာ ေခြးေတြမွာေတြ႕ရေလ့ရွိတဲ့ အျပဳအမူဆိုင္ရာ ျပႆနာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ သိသာထင္ရွားတဲ့ သြင္ျပင္လကၡဏာေတြျဖစ္တဲ့ အသံေပးျခင္း၊ ကိုက္၀ါးျခင္း၊ သဘာ၀မက်စြာ ဆီးသြားျခင္း၊ ၀မ္းသြားျခင္း၊ အျခားသဘာ၀မက်တဲ့ အျပဳအမူမ်ားစြာတုိ႔ဟာ ပိုင္ရွင္ျဖစ္သူက စြန္႔ပစ္ခံရတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္မွာ ေတြ႕ေလ့ရွိပါတယ္။ အထက္ေဖာ္ျပပါ အျပဳအမူအားလံုးကို ေတြ႕ရဖို႔ေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္ထားလို႔ မရျပန္ပါ။ စြန္႔ပစ္ခံရမွာစိုးရိမ္ပူပန္တဲ့ လကၡဏာေတြဟာ ေအာက္ပါအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါေသးတယ္။
- ေခြးပိုင္ရွင္ထြက္ခြာဖို႔ ျပင္ဆင္ေနရင္ ေခြးဟာ စြန္႔ပစ္ခံရမွာ စိုးရိမ္ပူပန္ပါတယ္
- ပိုင္ရွင္ထြက္သြားၿပီး ၁၀မိနစ္က ၁၅မိနစ္အတြင္းမွာ သဘာ၀မက်တဲ့ အျပဳအမူေတြ ျပေလ့ရွိပါတယ္
- ေခြးဟာ ပိုင္ရွင္ေနာက္ကို ေျပးလိုက္ဖို႔ ျပင္ဆင္မယ္
- ပိုင္ရွင္ကို ထိေတြ႕ႏိုင္သမွ် ထိေတြ႕ဖို႔ ၾကိဳးစားမယ္

(၅) မသင့္ေတာ္ေသာ အညစ္အေၾကးစြန္႔ျခင္း
အညစ္အေၾကးကို မဆင္မျခင္စြန္႔တာဟာ ေခြးေတြရဲ႕ စိတ္ပ်က္စရာအေကာင္းဆံုး အျပဳအမူျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုအက်င့္ဆိုးဟာ ကိုယ့္အိမ္ကို ညစ္ပတ္ေစရုံသာမက အျပင္သြားတဲ့အခါ၊ အလည္အပတ္သြားတဲ့အခါမ်ဳိးမွာ ေခြးကိုေခၚသြားလို႔ မျဖစ္ေအာင္ ဆိုးပါတယ္။ ဒီလိုမ်ဳိး အညစ္အေၾကးေတြစြန္႔ေနရင္ တိရစၦာန္ဆရာ၀န္နဲ႔ ပထမဆံုး တိုင္ပင္ၿပီး ေခြးမွာ က်န္းမာေရးျပႆနာရွိေနသလား အရင္စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ျပႆနာမရွိရင္ေတာ့ ေအာက္ပါအခ်က္ေတြထဲက ဘယ္အခ်က္ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္သလဲဆိုတာ ေလ့လာၾကည့္ဖို႔ လိုပါလိမ့္မယ္။
- နယ္ေျမသတ္မွတ္ျခင္း
- စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း
- အာရုံစိုက္ခံရေအာင္ လုပ္ျခင္း
- အိမ္ညစ္ပတ္ေပေရေနျခင္း
ေခြးသားေပါက္ကေလးေတြမွာေတာ့ ၁၂ပတ္သားအရြယ္အထိ ႀကံဳရာေနရာမွာ အညစ္အေၾကးစြန္႔တာကို မေရွင္မလႊဲသာ လက္ခံရပါလိမ့္မယ္။ ေခြးႀကီးေတြမွာဆိုရင္ေတာ့ ဒီအက်င့္ဆိုးကို ေပ်ာက္ေအာင္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ လုပ္ေပးမွ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

(၆) အစာေတာင္းျခင္း
အၿမဲတမ္းစားစရာေတာင္းေနတတ္တာ ေခြးေတြရဲ႕ အက်င့္ဆိုးတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေခြးပ္ိုင္ရွင္အမ်ားစုကေတာ့ ေတာင္းတိုင္းေကၽြးေလ့ရွိၾကပါတယ္။ အဲဒီလိုသာ ေတာင္းတိုင္းေကၽြးေနရင္ ေခြးေတြရဲ႕ အစာေျခဖ်က္မႈမွာ ျပႆနာျဖစ္ႏိုင္တဲ့အျပင္ အ၀လြန္ေရာဂါျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ ေခြးေတြက အစားမက္ၾကတာေၾကာင့္ ေတာင္းၾကတာမွန္ေပမယ့္ စားႁကြင္းစားက်န္ကိုေတာ့ မေကၽြးသင့္ပါ။ မွတ္ထားသင့္တာက အစာေကၽြးျခင္းဟာ ေခြးကိုခ်စ္တာ မဟုတ္ပါ။ ကိုယ့္ေခြးက ကိုယ့္ကို တအီအီအစာေတာင္းေနတာကို မေကၽြးဘဲေနဖို႔ဆိုတာ ေတာ္ေတာ္ေလးေတာ့ ခဲယဥ္းပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမယ့္ သူေတာင္းတုိင္း ခ်ခ်ေကၽြးေနရင္ေတာ့ ေရရွည္မွာ ျပႆနာနဲ႔ ၾကံဳရႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္အစာမစားခင္မွာ ကိုယ့္ကိုေငးၾကည့္လို႔ မျမင္ႏိုင္တဲ့ ေနရာမ်ဳိးမွာ ေခြးကိုေနခိုင္းသင့္ပါတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ အျခားအခန္းတစ္ခုမွာ ထားသင့္ပါတယ္။ ေခြးက ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ေနမယ္ဆိုရင္ ကိုယ္နဲ႔ကိုယ့္မိသားစု စားေသာက္ၿပီးတဲ့အခါမွာ သူ႔ကိုဆုခ်တဲ့အေနနဲ႔ ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ ေကၽြးေမြးျပဳစုေပးရင္ ပိုေကာင္းပါလိမ့္မယ္။

(၇) ေနာက္ကလိုက္ျခင္း
ေခြးေတြဟာ လႈပ္ရွားေနတဲ့ အရာ၀ထၳဳေတြေနာက္ကေန ေျပးလိုက္ေလ့ရွိတာဟာ သူတို႔ရဲ႕ ဗီဇကလာတဲ့ အက်င့္ျဖစ္ပါတယ္။ ေခြးေတြဟာ ေျပးလႊားေနတဲ့ အျခားတိရစၦာန္ေတြ၊ ကားေတြနဲ႔ လူေတြေနာက္ကို ေပ်ာ္ေပ်ာ္ႀကီး ေျပးလိုက္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ အဲဒီအက်င့္ရဲ႕ ရလာဒ္ကေတာ့ အႏၲရာယ္ျဖစ္ျခင္းနဲ႔ ပ်က္စီးဆံုးရႈံးျခင္းေတြပါပဲ။ ေခြးေတြရဲ႕ အဲဒီလို ေျပးလိုက္ေလ့ရွိတဲ့ အက်င့္ကို ျပင္ေပးဖို႔မတတ္ႏိုင္ရင္ေတာ့ အပ်က္အစီးနည္းႏိုင္သမွ်နည္းေအာင္ ေအာက္ပါႀကိဳတင္ကာကြယ္ေရးေတြကို ေဆာင္ရြက္ထားသင့္ပါတယ္။
- အိမ္ထဲမွာမဟုတ္တဲ့ အခ်ိန္တိုင္းမွာ ေခြးကို လည္ပတ္ပတ္ၿပီး ႀကိဳးခ်ည္ထားသင့္ပါတယ္
- ကိုယ့္ေခြးကို ကို္ယ္ေခၚရင္လာေအာင္ က်င့္ေပးထားပါ
- ေခြးကကိုယ့္ကို္ အာရုံစိုက္ေစမယ့္ ခရာပဲျဖစ္ျဖစ္ ဆူဆူညံညံ အသံေပးႏိုင္မယ့္အရာပဲျဖစ္ျဖစ္ လက္လွမ္းမီရာမွာ ထားပါ
- လိမ့္ေနတဲ့အရာေတြ ခုန္ေပါက္ေနတဲ့အရာေတြကို အၿမဲသတိထားပါ
အေကာင္းဆံုးကေတာ့ ကိုယ့္ေခြးကို စံနစ္တက် ေလ့က်င့္ေပးထားတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုေလ့က်င့္ေပးျခင္းအားျဖင့္ ကို္ယ့္ေခြးရဲ႕အသက္အႏၲရာယ္ကိုပါ ကာကြယ္ေပးရာေရာက္ပါတယ္။

(၈) ခုန္ေပါက္ျခင္း
ေခြးငယ္ေလးေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕မိခင္ကို ႀကိဳဆိုဖို႔၊ ႏႈတ္ဆက္ဖုိ႔နဲ႔ အေမနဲ႔ ထိေတြ႕ႏိုင္ဖို႔ ခုန္ေပါက္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ လူေတြကို ႏႈတ္ဆက္ဖို႔အတြက္ပါ ခုန္ေပါက္ၾကေလ့ရွိပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံမွာ သူတို႔မွာ လႊမ္းမိုးႏိုင္စြမ္းရွိတာကို ေဖာ္ျပႏုိင္ဖို႔လည္း ခုန္ေပါက္ေလ့ရွိပါေသးတယ္။ ခုန္ေပါက္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ရသလို အႏၲရာယ္လဲ ႀကီးပါတယ္။ ေခြးေတြခုန္ေပါက္တဲ့အက်င့္ကို ေဖ်ာက္ႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းေတြ အမ်ားႀကီးရွိေပမယ့္ ေအာင္ေအာင္ျမင္္ျမင္ေတာ့ မေဖ်ာက္ႏိုင္ေသးပါ။ ေခြးရဲ႕ေျခေထာက္ကို ပင့္ေပးလိုက္တာ၊ လက္သည္းေတြကို ဆုပ္ကိုင္လိုက္တာ၊ ေခြးကို တြန္းလိုက္တာတို႔ဟာ တစ္ခါတစ္ခါမွာ အလုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေခြးအမ်ားစုအတြက္ေတာ့ ဒီလိုလုပ္ျခင္းေၾကာင့္ ေခြးရဲ႕အထင္လြဲမႈကို ရႏိုင္ပါတယ္။ ခုန္ေပါက္တာဟာ တစ္ခါတစ္ရံမွာ လူရဲ႕အာရုံစိုက္မႈကို ရဖို႔လုပ္တဲ့ အျပဳအမူလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေခြးကဒီလို ခုန္ေပါက္တာဟာ ကိုယ့္အတြက္ ဆုလာဘ္ျဖစ္တယ္ဆိုတာ သိထားသင့္ပါတယ္။ ဒါကိုမလိုခ်င္ရင္ေတာ့ ဂရုမစိုက္ဘဲ ေရွာင္ထြက္သြားတာဟာ အေကာင္းဆံုးနဲ႔ အရိုးဆံုးနည္းလမ္းျဖစ္ပါတယ္။ ေခြးနဲ႔ မ်က္လံုးခ်င္းမဆံုပါေစနဲ႔။ ေခြးကို စကားလည္းမေျပာပါနဲ႔။ ထိလည္းမထိပါနဲ႔၊ ကိုယ့္အလုပ္ကိုသာ ဟန္မပ်က္ဆက္လုပ္ေနလိုက္ပါ။ ေခြးက ၿငိမ္ၿငိမ္သက္သက္ျဖစ္သြားရင္ ဆုခ်လိုက္ပါ။ ဒီလိုလုပ္ေပးရင္ မၾကာခင္မွာပဲ ေခြးက ကိုယ့္သေဘာထားကို နားလည္လာပါလိမ့္မယ္။

(၉) ကိုက္ျခင္း
ေခြးေတြဟာ ဗီဇနဲ႔ သူတုိ႔ရဲ႕စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာေၾကာင့္ ကိုက္ၾကေလ့ ရွိပါတယ္။ ေခြးငယ္ေလးေတြဟာ အျခားေခြးေတြနဲ႔ လူေတြကို သူတို႔ရဲ႕ပတ္၀န္းက်င္ကို စူးစမ္းေလ့လာဖို႔နဲ႔ သူတို႔ေနတဲ့ေနရာအေၾကာင္း ေလ့လာဖို႔ ကိုက္ေလ့ခဲေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ သြားၿဖဲတာနဲ႔ ကိုက္ခဲတာဟာ လက္သင့္မခံႏိုင္တဲ့ အျပဳအမူျဖစ္ေၾကာင္း ေခြးပိုင္ရွင္က ကိုယ့္ေခြးငယ္ေလးေတြကို သိေအာင္လုပ္ေပးရပါလိမ့္မယ္။ ေခြးငယ္ေလးဘ၀ကရလာတဲ့ အက်င့္အျပင္ ေအာက္ပါအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္လည္း ကိုက္ခဲေလ့ရွိၾကပါတယ္။
- ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္းႏွင့္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ကာကြယ္ဖို႔
- ပိုင္ဆိုင္မႈကို ကာကြယ္ဖို႔
- နာက်င္ျခင္းႏွင့္ ဖ်ားနာျခင္း
- အင္အားႀကီးေၾကာင္း ျပသဖို႔
- အမဲလိုက္တဲ့ ဗီဇ
အခ်ဳိ႕ေခြးမ်ဳိးေတြဟာ အႏၲရာယ္ေပးႏုိင္တယ္လ္ို႔ ယူဆၾကေပမယ့္ ေခြးအမ်ဳိးအစားေရြးၿပီး ေမြးဖို႔လည္း မလိုပါ။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုရင္ ပိုင္ရွင္နဲ႔ ေခြးေမြးသူေတြဟာ ကိုယ့္ေခြးကို ေလ့က်င့္ေပးတာ၊ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ အသားက်ေအာင္ လုပ္ေပးတာေတြနဲ႔ ကိုက္ခဲတတ္တဲ့ ဗီဇစိတ္ကို ေလ်ာ့ေအာင္လုပ္ေပးႏိုင္သူေတြ ျဖစ္ၾကလို႔ပါ။

(၁၀) စိတ္တိုေသာင္းက်န္းျခင္း
စိတ္ဆိုးေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ ဟိန္းေဟာင္ျခင္း၊ မာန္ဖီျခင္း၊ သြားၿဖဲျပျခင္း၊ ကိုက္ခဲျခင္းနဲ႔ ခုန္အုပ္ဖို႔အတြက္ အသင့္ျဖစ္ေနတဲ့ လကၡဏာေတြကို ျပေလ့ရွိပါတယ္။ အဲဒီအျပဳအမူေတြကို ေတြ႕ရရင္ေတာ့ ကိုယ့္ေခြးဟာ စိတ္တိုေသာင္းက်န္းဖို႔ အဆင္သင့့္ျဖစ္ေနၿပီဆိုတာ သတိျပဳၿပီး အရင္က ဘယ္လိုသေဘာေကာင္းတယ္ဆိုတာ ေမ့ပစ္ဖို႔ လိုလာပါၿပီ။ ဒါေပမယ့္ အလြယ္တကူအၾကမ္းဖက္ေလ့ရွိၿပီး ႏိုင္ထက္စီးနင္းျပဳေလ့ရွိတဲ့ ရာဇ၀င္ရွိတဲ့ေခြးေတြနဲ႔ စိတ္တိုေသာင္းက်န္းေလ့ရွိတဲ့ မိဘေတြက ေပါက္ဖြားလာတဲ့ ေခြးေတြဟာ အျခားေခြးေတြန႔ဲ လူေတြအေပၚမွာ စိတ္တိုေသာင္းက်န္းအႏိုင္က်င့္ခ်င္တဲ့ လကၡဏာမ်ဳိးေတြ အလြယ္တကူ ျပေလ့ရွိပါတယ္။ စိတ္တိုေသာင္းက်န္းရတဲ့ အေျခခံအေၾကာင္းရင္းဟာ ကိုက္ရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းနဲ႔ ဆင္တူပါတယ္။ ကိုယ္ေမြးထားတဲ့ ေခြးမွာ စိတ္တိုလြယ္ၿပီး ကိုက္ခ်င္ခဲခ်င္တဲ့ အျပဳအမူေတြရွိေနရင္ေတာ့ တိရိစၦာန္ဆရာ၀န္နဲ႔ အရင္တိုင္ပင္သင့္ပါယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ က်န္းမာေရးျပႆနာေတြေၾကာင့္လည္း ေခြးေတြဟာ စိတ္တိုေသာင္းက်န္းေလ့ရွိလို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ေခြးမွာ က်န္းမာေရးျပႆနာ မရွိခဲ့ရင္ေတာ့ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ေခြးေလ့က်င့္ေရးဆရာနဲ႔ တိုင္ပင္ရပါလိမ့္မယ္။ ေတာ္ေတာ္ႀကီးကို ဆိုးဆိုး၀ါး၀ါး ေသာင္းက်န္းတဲ့ေခြးေတြကိုေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ လူေတြကို အေႏွာင့္အယွက္မေပးႏိုင္ေအာင္ သတိထားၿပီး ထိန္းသိမ္းေပးဖို႔ လိုပါလိမ့္မယ္။

ေခြးကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူေတြဟာ အေတာ္စိတ္၀င္စားဖို႔ ေကာင္းပါတယ္။ သူတို႔မွာ ခံစားတတ္တဲ့ ႏွလံုးသားလည္း ရွိသလို လူေတြလိုပဲ အက်င့္စရုိက္ေတြ ရွိေနတာေၾကာင့္ လူနဲ႔နီးစပ္တယ္လို႔ ေခၚတာျဖစ္မယ္ထင္ပါရဲ႕။

Most experienced dog owners are familiar with common dog behavior problems, but some may wonder why dogs exhibit these behaviors. Barking, biting, chewing and many other common dog behaviors are often misunderstood and mishandled by dog owners. Perhaps you are new to dog ownership, considering getting a dog, or just wish to better manage your dog's behavior problems. Thoroughly understanding the most common dog behavior problems is the first step to solving and preventing them. A solid foundation of obedience training will help you prevent or better control common dog behavior problems.

1. Barking

Most dogs bark, howl and whine to some degree. Excessive barking is considered a behavior problem. Before you can correct barking, determine why your dog is vocalizing in the first place. These are the most common types of barking:

• Warning or Alert
• Playfulness/Excitement
• Attention-seeking
• Anxiety
• Boredom
• Responding to Other Dogs

2. Chewing

Chewing is a natural action for all dogs - it's just a part of the way they are wired. However, chewing can quickly become a behavior problem if your dog causes destruction. The most common reasons dogs chew are as follows:

• Puppy Teething
• Boredom / Excess Energy
• Anxiety
• Curiosity (especially puppies)

Encourage your dog to chew on the right things by providing plenty of chew toys. Keep personal items away from your dog. When you are not home, keep your dog crated or confined to an area where less destruction can be caused. If you catch your dog chewing the wrong thing, quickly correct him with a sharp noise. Then, replace the item with a chew toy. One of the most important things you can do: make sure your dog gets plenty of exercise!

3. Digging

If given the chance, most dogs will do some amount of digging - it's a matter of instinct. Certain breeds, like Terriers, are more prone to digging because of their hunting histories. In general, most dogs dig for these reasons:

• Boredom or Excess Energy
• Anxiety or Fear
• Hunting Instinct
• Comfort-Seeking (such as nesting or cooling off)
• Hiding Possessions (like bones or toys)
• To Escape or Gain Access

If your dog digs up your yard, it can get pretty frustrating for you. Try and determine the cause of the digging, then work to eliminate that source. Spend more time with your dog, give him more exercise, and work on extra training. If digging is inevitable, set aside an area where your dog can learn it is "okay" to dig, like a sand box.

4. Separation Anxiety

Separation anxiety is one of the most commonly discussed dog behavior problems. Manifestations include vocalization, chewing, inappropriate urination and defecation, and other forms of destruction that occur when a dog is separated from his owner. Not all of these actions are the result of separation anxiety. Signs of true separation anxiety include:

• Dog becomes anxious when owner prepares to leave
• Misbehavior occurs in the first 15-45 minutes after owner leaves
• Dog wants to follow owner around constantly
• Dog tries to be touching owner whenever possible

True separation anxiety requires dedicated training, behavior modification and desensitization exercises. Medication may be recommended in extreme cases, but this should be a last resort.

More Info

5. Inappropriate Elimination

Inappropriate urination and defecation are among the most frustrating dog behaviors. They can damage areas of your home and make your dog unwelcome in public places or at the homes of others. It is most important that you discuss this behavior with your veterinarian first to rule out health problems. If no medical cause is found, try to determine the reason for the behavior, which can come down to one of the following:

• Submissive/Excitement Urination
• Territorial Marking
• Anxiety
• Attention-seeking
• Lack of proper housebreaking

Inappropriate elimination is unavoidable in puppies, especially before 12 weeks of age. Older dogs are another story - many require serious behavior modification to rid them of the habit because you must often alter their perception of themselves.

6. Begging

Begging is a bad habit, but many dog owners unfortunately encourage it. This can lead to digestive problems and obesity. Dogs beg because they love food - but table scraps are not treats, and food is not love! Yes, it is hard to resist that longing look, but giving in "just this once" creates a problem in the long run. In a pack setting, a subordinate would never beg from alpha dogs without reprimand. When you teach your dog that begging is permitted, you jeopardize your role as pack leader. Before you sit down to eat, tell your dog to stay, preferably where he will not be able to stare at you. If necessary, confine him to another room. If he behaves, give him a special treat only after you and your family are completely finished eating.

7. Chasing

A dog's desire to chase moving things is simply a display of predatory instinct. Many dogs will chase other animals, people and cars. All of these can lead to dangerous and devastating outcomes! While you may not be able to stop your dog from trying to chase, you can take steps to prevent disaster.

• Keep your dog on a leash at all times (unless directly supervised indoors).
• Train your dog to come when called.
• Have a dog whistle or noisemaker on hand to get your dog's attention.
• Stay aware and watch for potential triggers, like joggers.

Your best chance at success is to keep the chase from getting out of control. Dedicated training over the course of your dog's life will teach him to focus his attention on you first - before running off.

8. Jumping Up

Puppies jump up to reach and greet their mothers. Later, they may jump up when greeting people. Dogs may also jump up to exert dominance. A jumping dog can be annoying and even dangerous. There are many methods to stop a dog's jumping, but not all will be successful. Lifting a knee, grabbing the paws, or pushing the dog away might work for some, but for most dogs this sends the wrong message. Jumping up is often attention-seeking behavior, so any acknowledgment of your dog's actions provide a reward! The best method: simply turn away and ignore your dog. Do not make eye contact, speak, or touch your dog. Go about your business. When he relaxes and remains still, calmly reward him. It won't take long before your dog gets the message.

9. Biting

Dogs bite for reasons that can be traced back to instinct and pack mentality. Puppies bite and nip on other dogs and people as a means for exploring their environment and learning their place in the pack. Owners MUST teach their puppies that mouthing and biting are not acceptable. Beyond puppy behavior, the motivation to bite or snap typically comes from the following:

• Fear or Defensiveness
• Protection of Property
• Pain or Sickness
• Dominance Assertion
• Predatory Instinct

Though some breeds are thought to be dangerous, it is my belief that breed specific legislation is not the answer. Owners and breeders are the ones who can help decrease the tendency for any type of dog to bite through proper training, socialization and breeding practices.

10. Aggression

Dog aggression is exhibited by growling, snarling, showing teeth, lunging and biting. It is important to know that any dog has the potential to become aggressive, regardless of breed or history. However, dogs with violent or abusive histories and those bred from dogs with aggressive tendencies are much more likely to exhibit aggressive behavior towards people or other dogs. Reasons for aggression are basically the same as the reasons a dog will bite or snap, but overall canine aggression is a much more serious problem. If your dog has aggressive tendencies, consult your vet first - it may stem from a health problem. Then, seek the help of an experienced dog trainer. Serious measures should be taken to keep others safe from aggressive dogs!

ေခြးကေလးေတြရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ဘာသာစကား . . .

သတၱ၀ါေတြထဲမွာ
လူနဲ႔အနီးစပ္ဆံုးနဲ႔၊ ခ်စ္စရာအေကာင္းဆံုးဟာ ေခြးကေလးေတြပဲ ျဖစ္မယ္ထင္ပါတယ္။
သူတို႔ေလးေတြဟာ လူရဲ႕အရိပ္အကဲကို အေကာင္းဆံုး အကဲျဖတ္ႏိုင္တဲ့ ဥာဏ္ႀကီးရွင္ေတြလည္း ျဖစ္ပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ လူေတြကေတာ့ သူတို႔ခ်စ္တဲ့ ေခြးကေလးေတြရဲ႕ သေကၤတ ဘာသာစကားေတြကို နားမလည္ႏိုင္ၾကပါ။ အခုအခါမွာေတာ့ သုေတသီေတြရဲ႕ ေလ့လာမႈေၾကာင့္ ခ်စ္စရာပါပီေလးေတြရဲ႕ ဘာသာစကားေတြကို အေကာင္းဆံုး ျပန္ဆိုႏိုင္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

ေခြးကေလးေတြရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္သေကၤတ ဘာသာစကားေတြကို နားလည္ႏိုင္ရင္ သူတို႔ေလးေတြကို နားလည္ႏိုင္ဖို႔ အေကာင္းဆံုးအေထာက္အကူျပဳပါလိမ့္မယ္။ သူတို႔ရဲ႕ စိတ္ေနစိတ္ထားေတြကို သိႏိုင္သလို၊ သူတို႔ေတြဘာလုပ္ေတာ့မယ္ဆိုတာကိုလည္း ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းႏိုင္လာပါလိမ့္မယ္။ ေခြးကေလးေတြဟာ စကားေျပာႏိုင္ၾကတာ မဟုတ္လို႔ သူတို႔ေျပာခ်င္တာကို သရုပ္ေဖာ္ရာမွာ ခႏၶာကိုယ္ဘာသာစကားကိုပဲ ဦးစားေပး အသံုးျပဳေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ေလးေတြရဲ႕ ဘာသာေဗဒကို နားလည္ႏိုင္ရင္ သူတို႔ေလးေတြကို ေလ့က်င့္ေပးရာ training မွာပဲျဖစ္ျဖစ္ သူတို႔ေလးေတြရဲ႕ ေယဘုယ်အျပဳအမူျပႆနာ common behavior problems ေတြကို ေျဖရွင္းေပးရာမွာပဲျဖစ္ျဖစ္ အမ်ားႀကီးအေထာက္အကူျပဳႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကဲ...ေခြးကေလးေတြရဲ႕ ခႏၶာကုိယ္ဘာသာစကားေတြကို ဘာသာျပန္ဆိုၾကည့္ၾကပါစို႔...

ယံုၾကည္မႈရွိျခင္း
ယံုၾကည္မႈရွိတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ
မတ္မတ္စန္႔စန္႔ရပ္ေလ့ရွိၿပီး ေခါင္းကိုလည္း ေမာ့ထားေလ့ရွိပါတယ္။ နားေတြကို စြင့္ကားထားၿပီး မ်က္လံုးကလည္း ေတာက္ပေနတတ္ပါတယ္။ ပါးစပ္ကိုလည္း အနည္းငယ္ဟထားတတ္ၿပီး သက္ေတာင့္သက္သာ ရွိတဲ့ပံုေပၚပါတယ္။ အၿမီးကို ခပ္ေကြးေကြးထားလို႔ ညင္ညင္သာသာရမ္းေနတတ္ၿပီး တစ္ခါတစ္ေလမွာေတာ့ ခပ္ေလ်ာ့ေလ်ာ့ေလး တြဲေလာင္းခ်တားတတ္ပါတယ္။ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔အတူ သက္ေတာင့္သက္သာရွိေနၿပီး ရန္လိုတဲ့အမူအယာ၊ ၿခိမ္းေျခာက္လိုတဲ့ သြင္ျပင္ေတြမရွိဘဲ ေဖာ္ေရြတဲ့ပံုစံေပၚပါတယ္။

ေပ်ာ္ရႊင္ျခင္း
ေပ်ာ္ရႊင္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ
ယံုၾကည္မႈရွိတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္နဲ႔ ကိုယ္ဟန္လကၡဏာခ်င္း တူညီပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အၿမီးကို ေ၀ွ႔ရမ္းၿပီး နန္႔ေလ့ရွိၿပီး ထစ္ခါတရံမွာ ပါးစပ္ကိုဟထားတတ္သလို တအီအီအသံလည္း ေပးေလ့ရွိပါတယ္။ ေခြးဟာ ယံုၾကည္မႈရွိတဲ့ အေနအထားထက္ပိုၿပီး ခင္မင္ေဖာ္ေရြတဲ့ အမူအယာရွိၿပီး စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကျဖစ္ေနတဲ့ လကၡဏာမ်ဳိး လံုး၀ေတြ႕ရမွာ မဟုတ္ပါ။

ကစားလိုျခင္း
ကစားလိုစိတ္ျပင္းထန္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ
ေပ်ာ္ရႊင္ၿပီး စိတ္လႈပ္ရွားတက္ႁကြေနတဲ့ ကိုယ္ဟန္အမူအယာ ရွိပါတယ္။ နားရြက္ေတြကို ေထာင္မတ္ထားၿပီး၊ မ်က္လံုးေတြ အေရာင္တလက္လက္ထြက္ေနၿပီး အၿမီးကိုလည္း တနန္႔နန္႔ လုပ္ေနတတ္ပါတယ္။ ေပ်ာ္ရႊင္ႃမဴးထူးၿပီး ခုန္ေပါက္ေျပးလႊားေနေလ့ ရွိပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ေရွ႕လက္ေတြကို စန္႔ထားၿပီး ဦးေခါင္းကို ေရွ႕ထုတ္လို႔ ခႏၶာကိုယ္ေနာက္ပိုင္းကို ေလထဲမွာေႃမွာက္ထားရုံသာမက တစ္ခါတစ္ရံမွာ ရမ္းခါေနတတ္ပါေသးတယ္။ ဒီအမူအယာကိုေတြ႕ရရင္ေတာ့ ေခြးဟာ ခုန္ေပါက္ေဆာ့ကစားဖို႔ အဆင္သင့္ျဖစ္ေနၿပီဆိုတာကို ျပေနပါၿပီ။

အရႈံးေပးျခင္း
အရႈံးေပးၿပီး နာခံလိုက္နာဖို႔ အဆင္သင့္ျဖစ္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ
ေခါင္းကိုေအာက္စိုက္၊ နားရြက္ကို ေနာက္ပစ္ထားၿပီး မ်က္လံုးေတြက အေ၀းကိုၾကည့္ေနပါလိမ့္မယ္။ အၿမီးကိုႏွိမ့္ထားၿပီး အနည္းငယ္ေ၀ွ႔ရမ္းေနတတ္ေပမယ့္ ေကြးထားျခင္းမရွိပါ။ ပက္လက္လွန္ၿပီး ဗိုက္သားေတြကို ေဖာ္ျပေနတတ္ပါတယ္။ အမိန္႔နာခံလိုက္နာေတာ့မယ့္ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ တျခားေခြး(သို႔) လူကို တရႈံ႕ရႈံ႕နမ္းလို႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ လွ်ာနဲ႔လ်က္လို႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ သူဟာနာခံလိုက္နာဖို႔ အသင့္ရွိေၾကာင္း ျပသေလ့ရွိပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ေျမႀကီးကို တရႈံ႕ရႈံ႕နမ္းၿပီး သူဟာ ျပႆနာလုပ္ဖို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္မရွိေၾကာင္းျပသေလ့ရွိပါေသးတယ္။ နာခံလိုက္နာဖို႔ အသင့့္ျဖစ္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ သိမ္ေမြ႕တဲ့ အမူအယာရွိၿပီး ရန္လိုျခိမ္းေျခာက္တဲ့ အမူအယာ လံုး၀မရွိပါ။

စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း
စိုးရိမ္ပူပန္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ရဲ႕ ကိုယ္ဟန္အမူအယာဟာ
အမိန္႔နာခံဖို႔အသင့့့္ျဖစ္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္နဲ႔ တူပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တစ္ခါတစ္ရံမွာ နားရြက္ေတြကို ေနာက္ပစ္ထားတတ္ၿပီး လည္ပင္းကိုလည္း ဆန္႔ထုတ္ထားေလ့ရွိပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ေတာင့္တင္း မသက္မသာျဖစ္ေနေလ့ရွိၿပီး တစ္ခါတစ္ရံမွာ အနည္းငယ္တုန္တုန္ယင္ယင္ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။ စိုးရိမ္ပူပန္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ မၾကာခဏဆိုသလို တအီအီအသံေပးတာ၊ ညည္းတြားတာ၊ သန္းေ၀တာေတြ လုပ္ေလ့ရွိၿပီး ႏႈတ္ခမ္းကိုလည္း လွ်ာနဲ႔လ်က္ေလ့ရွိပါတယ္။ အၿမီးကို ႏွိမ့္ထားေလ့ရွိၿပီး ေျခေထာက္ေတြၾကားမွာၫွပ္ၿပီး ၀ွက္ထားတတ္ပါေသးတယ္။ မ်က္လံုးက မ်က္ျဖဴသားေတြပါ တစ္ခါတစ္ရံေပၚေနတတ္ၿပီး အဲဒီအေျခအေနကို ေ၀လငါးမ်က္လံုး whale eye လို႔ ေခၚေလ့ရွိပါတယ္။ စိုးရိမ္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ လႈံ႕ေဆာ္မႈတစ္ခုကို လြန္လြန္ကဲကဲ တံု႔ျပန္ေလ့ရွိၿပီး ပိုၿပီးေတာ့ အေၾကာက္လြန္သြားတတ္သလို ပိုၿပီးေတာ့လည္း ရန္လိုတဲ့ပံု ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီအေနအထားမ်ဳိးမွာ ေခြးကို ဂရုစိုက္ၿပီး သူအာရုံစိုက္ၿပီး စိုးရိမ္ပူပန္ေနတဲ့ အရာကေန ပိုၿပီးသာယာတဲ့အရာတစ္ခု စိတ္သက္သာရာရမယ့္ အရာတစ္ခုက္ု အာရုံလႊဲေျပာင္းေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေခြးကို ပိုထိတ္လန္႔ေအာင္ မလုပ္မိဖို႔နဲ႔ စိတ္သက္သာရာရေအာင္ ေျဖေလွ်ာ့ေပးဖို႔ ဦးစားေပး ႀကိဳးစားသင့္ပါတယ္။

ေၾကာက္လန္႔ျခင္း
ေၾကာက္ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္မွာ
အရႈံးေပးျခင္းနဲ႔ စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း လကၡဏာ ႏွစ္ရပ္လံုး ေတြ႕ရေလ့ရွိတဲ့အျပင္ ပိုၿပီးျပင္းထန္ထင္ရွားတဲ့ သြင္ျပင္ေတြလည္း ေတြ႕ရေလ့ ရွိပါတယ္။ ေခြးဟာ ေျမႀကီးနဲ႔ကပ္လို႔ ေတာင့္ေတာင့္ႀကီးရပ္ေနတတ္ပါတယ္။ နားရြက္ေတြကို ေနာက္မွာျပားကပ္ထားၿပီး မ်က္လံုးေတြေမွးထားတတ္ပါေသးတယ္။ အၿမီးကို ေျခေထာက္ႏွစ္ေခ်ာင္းၾကားမွာ ခ်ထားၿပီး စည္းခ်က္ညီညီ တုန္လႈပ္ေနတတ္ပါတယ္။ ေၾကာက္လန္္႔ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ ရံဖန္ရံခါဆိုသလို တအီအီညည္းေလ့ရွိသလို ဟိန္းေလ့ေဟာင္ေလ့ရွိယံုသာမက ကိုယ့္ကိုယ္ကုိ ကာကြယ္ဖို႔ သြားေတြကိုလည္း ၿဖဲျပတတ္ပါေသးတယ္။ ေခြးဟာ ေၾကာက္လြန္းမကေၾကာက္ရင္ ဆီးသြားရုံသာမက ၀မ္းေတြလည္း သြားတတ္ပါေသးတယ္။ ေၾကာက္ရြံ႕ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ သူ႔ကို ရန္ျပဳေတာ့မယ္လို႔ထင္လာရင္ ျပန္ၿပီးရန္ျပဳဖို႔ အဆင္သင့္ျပင္ထားတတ္ပါတယ္။ စိုးရိမ္ေၾကာက္လန္႔ေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ကို ေျခာက္လွန္႔မယ့္အစား အေ၀းကို တိတ္တိတ္ဆိတ္ဆိတ္ ေရွာင္ထြက္သြားလိုက္တာဟာ အေကာင္းဆံုးနည္းလမ္း ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္က ေခြးပိုင္ရွင္ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ယံုၾကည္မႈရွိၿပီး ရဲ၀ံ့ဖို႔လည္း လိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေခြးကို သက္ေတာင့္သက္သာျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳးစားမေပးသင့္သလို အျပစ္ေပးတာမ်ဳိးလည္း မလုပ္သင့္ပါ။ ေခြးကို ၿခိမ္းေျခာက္မႈကင္းတဲ့၊ သူေၾကာက္ေနတဲ့ အရာနဲ႔ေ၀းၿပီး သူနဲ႔အကၽြမ္းတ၀င္ရွိၿပီးသားေနရာကို ေရႊ႕ေျပာင္းေပးတာဟာ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။

လႊမ္းမိုးလိုျခင္း
အင္အားႀကီးမားၿပီး လႊမ္းမိုးလိုတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ဟာ
သူဟာအျခားေခြးပဲျဖစ္ျဖစ္ လူအေပၚမွာျဖစ္ျဖစ္ လႊမ္းမိုးၿခိမ္းေျခာက္ႏိုင္တယ္ဆိုတာကို ေသခ်ာေအာင္လုပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ေခြးဟာ ယံုၾကည္မႈရွိရွိနဲ႔ ျမင့္ျမင့္မားမားရပ္ေလ့ရွိၿပီး တစ္ခါတစ္ရံမွာ ေရွ႕ကိုခပ္ကိုင္းကိုင္းထားၿပီး ရပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ေခြးရဲ႕မ်က္လံုးေတြဟာ ျပဴးက်ယ္ေနၿပီး အျခားေခြးကိုပဲျဖစ္ျဖစ္ လူကိုပဲျဖစ္ျဖစ္ မ်က္လံုးခ်င္းဆံုၿပီး ခပ္ရဲရဲ ၾကည့္ေလ့ရွိပါတယ္။ နားေတြကိုစြင့္ထားတတ္ၿပီး အၿမဲအသင့္အေနအထားမွာ ရွိေနသလို ေက်ာေပၚက အေမြးေတြလည္း ေထာင္ထားေလ့ရွိပါတယ္။ အသံတိုးတိုးနဲ႔ ဟိန္းေဟာင္ညည္းတြားေလ့ ရွိပါတယ္။ ေခြးရဲ႕အမူအယာဟာ ရင္းႏွီးေဖာ္ေရြမႈ နည္းပါးၿပီး ရန္လိုၿခိမ္းေျခာက္တဲ့ပံု ေပၚေနေလ့ရွိပါတယ္။ အဲဒီအမူအယာမ်ဳိးကို အရႈံးေပးထားတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္အေပၚမွာ ျပရင္ေတာ့ ျပႆနာသိပ္မရွိပါ။ လႊမ္းမိုးဖို႔ ႀကိဳးစားတဲ့ အျခားေခြးတစ္ေကာင္အေပၚမွာ ျပမိရင္ေတာ့ တိုက္ပြဲတစ္ခုျဖစ္ဖို႔ ေသခ်ာေနပါတယ္။ လူေတြအေပၚမွာ လႊမ္းမိုးဖို႔ႀကိဳးစားတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ကေတာ့ အႏၲရာယ္ရွိႏိုင္တာ ေသခ်ာပါတယ္။ အဲဒီလို ေခြးမ်ဳိးနဲ႔ မ်က္လံုးခ်င္းဆိုင္ၾကည့္မယ့္အစား အေ၀းကို အသာတၾကည္ ေရွာင္ထြက္သြားတာပဲ ပိုေကာင္းပါတယ္။ တကယ္လို႔ ကိုယ္ေမြးထားတဲ့ေခြးမွာ လူေတြကို အဲဒီလိုလႊမ္းမိုးဖို႔ႀကိဳးစားတတ္တဲ့ အျပဳအမူမ်ဳိးရိွိေနရင္ေတာ့ အျပဳအမူကို စံနစ္တက် သရုပ္ခြဲေလ့လာဖို႔ လိုေနပါၿပီ။

ရန္လိုျခင္း
ရန္လိုေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ရဲ႕ အျပဳအမူဟာ
လႊမ္းမိုးဖို႔ႀကိဳးစားတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ရဲ႕ အျပဳအမူထက္ပိုပါတယ္။ ေခြးဟာ ပိုင္ဆိုင္မႈကို သက္ေသျပခ်င္တဲ့ အေနနဲ႔ ေျခေခ်ာင္းအားလံုးကို ေျမႀကီးေပၚမွာ ခိုင္ခိုင္ၿမဲၿမဲ ေျခကုပ္ယူၿပီး ရပ္ေနေလ့ရွိၿပီး ေရွ႕ကိုေျပးထြက္လာဖို႔ အဆင္သင့္ရွိေနတတ္ပါတယ္။ နားရြက္ေတြကို ေနာက္မွာစန္႔ေနေအာင္ ေထာင္ထားၿပီး ေခါင္းကိုလည္း ေျဖာင့္ေျဖာင့္တန္းတန္းျဖစ္ေအာင္ ထားေလ့ရွိပါတယ္။ မ်က္လံုးေတြကို ေမွးထားေပမယ့္ စူးရွေတာက္ပေနေလ့ ရွိပါတယ္။ အၿမီးကို ေျဖာင့္တန္းေနေအာင္ ျမင့္ျမင့္ေႃမွာက္ထားၿပီး ေရွ႕ေနာက္ ေ၀ွ႔ရမ္းေနတတ္ပါေသးတယ္။ သြားၿဖဲထားရုံသာမက ေမးရိုးေတြကို အသံျမည္ေအာင္ႀကိတ္ေနတတ္ၿပီး ၿခိမ္းေျခာက္သံအျပည့္နဲ႔ ဟိန္းေလ့ေဟာင္ေလ့ ရွိပါတယ္။ ေက်ာေပၚက အေမြးေတြကိုလည္း ေထာင္ထားတတ္ပါတယ္။ အဲဒီလို လကၡဏာမ်ဳိးရွိေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္အနားကို ေရာက္သြားခဲ့ရင္ေတာ့ အေ၀းကို ဂရုတစိုက္နဲ႔ အျမန္ဆံုးထြက္ခြာသြားတာ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ့္ရဲ႕ေခြးမွာ ရန္လိုတဲ့လကၡဏာေတြ ေတြ႕ေနရရင္ေတာ့ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ေခြးေလ့က်င့္ေရးဆရာနဲ႔ ေတြ႕ဆံုေပးၿပီး ေကာင္းတဲ့အျပဳအမူေတြကို သင္ၾကားေပးဖို႔ စီစဥ္ေပးရပါလိမ့္မယ္။ အေရးႀကီးတာက ရန္လိုေနတဲ့ ေခြးတစ္ေကာင္ကို အိမ္ေမြးအျဖစ္ မေမြးမိဖို႔ပါပဲ။

ေခြးကေလးေတြဟာ
လူသားေတြအတြက္ အေကာင္းဆံုးအေဖာ္မြန္ပါ။ သူတို႔ဟာ သခင္ေတြအေပၚမွာ ဘယ္ေတာ့မွသစၥာမေဖာက္ၾကပါ။
ရိုးသားျဖဴစင္မႈ အရွိဆံုး သတၱ၀ါေကာင္းေလးေတြျဖစ္တာမို႔ ကိုယ္ကေတာ့ စိတ္ပ်က္စရာေကာင္းလွတဲ့ တခ်ဳိ႕ေသာလူေတြအစား ေခြးကေလးေတြနဲ႔ပဲ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္ စကားေျပာေနခ်င္ပါေသးရဲ႕. . .

Confident

The confident dog stands straight and tall with her head held high, ears perked up, and eyes bright. Her mouth may be slightly open but is relaxed. Her tail may sway gently, curl loosely or hang in a relaxed position. She is friendly, non-threatening and at ease with her surroundings.

Happy

A happy dog will show the same signs as a confident dog. In addition, she will usually wag her tail and sometimes hold her mouth open more or even pant mildly. She appears even more friendly and content than the confident dog, with no signs of anxiety.

Playful

A playful dog is happy and excited. Her ears are up, eyes are bright, and tail wags rapidly. She may jump and run around with glee. Often, a playful dog will exhibit the play bow: front legs stretched forward, head straight ahead, rear end up in the air and possibly wiggling. This is most certainly an invitation to play!

Submissive

A submissive dog holds her head down, ears down flat and averts her eyes. Her tail is low and may sway slightly, but is not tucked. She may roll on her back and expose her belly. A submissive dog may also also nuzzle or lick the other dog or person to further display passive intent. Sometimes, she will sniff the ground or otherwise divert her attention to show that she does not want to cause any trouble. A submissive dog is meek, gentle and non-threatening.

Anxious

The anxious dog may act somewhat submissive, but often holds her ears partially back and her neck stretched out. She stands in a very tense posture and sometimes shudders. Often, an anxious dog whimpers, moans, yawns and/or licks her lips. Her tail is low and may be tucked. She may show the whites of her eyes, something called whale eye An anxious dog may overreact to stimulus and can become fearful or even aggressive. If you are familiar with the dog, you may try to divert her attention to something more pleasant. However, be cautious - do not provoke her or try to soothe her.

Fearful

The fearful dog combines submissive and anxious attitudes with more extreme signals. She stands tense, but is very low to the ground. Her ears are flat back and her eyes are narrowed and averted. Her tail is between her legs and she typically trembles. A fearful dog often whines or growls and might even bear her teeth in defense. She may also urinate or defecate. A fearful dog can turn aggressive quickly if she senses a threat. Do not try to reassure the anxious dog, but remove yourself from the situation calmly. If you are the owner, be confident and strong, but do not comfort or punish your dog. Try to move her to a less threatening, more familiar location.

Dominant

A dominant dog will try to assert herself over other dogs and sometimes people. She stands tall and confident and may lean a bit forward. Her eyes are wide and she makes direct eye contact with the other dog or person. Her ears are up and alert, and the hair on her back may stand on edge. She may growl lowly. Her demeanor appears less friendly and possibly threatening. If the behavior is directed at dog that submits, there is little concern. If the other dog also tries to be dominant, a fight may break out. A dog that directs dominant behavior towards people can pose a serious threat. Do not make eye contact and slowly try to leave. If your dog exhibits this behavior towards people, behavior modification is necessary.

Aggressive

An aggressive dog goes far beyond dominant. All feet are firmly planted on the ground in a territorial manner, and she may lunge forward. Her ears are pinned back, head is straight ahead, and eyes are narrowed but piercing. Her tail is straight, held up high, and may even be wagging. She bears her teeth, snaps her jaw and growls or barks threateningly. The hairs along her back stand on edge. If you are near a dog showing these signs it is very important to get away carefully. Do not run. Do not make eye contact with the dog. Do not show fear. Slowly back away to safety. If your own dog becomes aggressive, seek the assistance of a professional dog trainer to learn the proper way to correct the behavior. Dogs with aggressive behavior should never be used for breeding.